Afbeelding
Geplaatst onder
Deel artikel
Het artikel maakt gebruik van de resultaten van onderzoeken die in de wetenschappelijke literatuur zijn gepubliceerd, net als gegevens van de Wereldgezondheidsorganisatie over de gezondheidseffecten van pesticiden. Het extrapoleert die resultaten op landenschaal, gebaseerd op het aantal mogelijk getroffen boeren, en voegt ze samen op wereldschaal. Zo komt het uit op 385 miljoen gevallen van vergiftiging en 11000 sterfgevallen die elk jaar rechtstreeks in verband staan met het gebruik van pesticiden. Dit artikel had een aanzienlijke wetenschappelijke impact, omdat het volgens de database Web of Science maar liefst 236 keer werd geciteerd. Daarmee behoort het tot de 'Highly Cited Papers' (boven de 1% qua citaten). Het artikel werd al snel gevolgd door een reactie3 waarin kritiek werd geleverd op de riskante extrapolaties in de publicatie, van de hand van drie auteurs, van wie er twee verbonden zijn aan Bayer en de derde aan een lobby voor de promotie van plantaardige biotechnologie.
Hetzelfde artikel kreeg evenwel ook veel media-aandacht. Vooral in Frankrijk viel het meer in de kijker toen er op 27 december 2022 naar werd verwezen in een tweet van het Agence française pour le développement et la promotion de l’agriculture biologique4, waarin gesteld werd dat er elk jaar 385 miljoen zware intoxicaties (intoxications graves) door pesticiden plaatsvinden.
Zwaar of acuut?
Allereerst kunnen we een vertaalfout opmerken. Inderdaad betekent ‘acute’ in het Engels niet ‘zwaar’ (of ‘ernstig’, Frans: ‘grave’), maar ‘acuut’. Een ‘acute vergiftiging’ is niet gekarakteriseerd door de vastgestelde gevolgen, maar door de duur van de blootstelling (eenmalige of herhaalde blootstelling gedurende enkele uren) die de symptomen veroorzaakt. Chemicaliën die vergiftiging kunnen veroorzaken, worden zelf ingedeeld in vijf categorieën, afhankelijk van de gevaren en risico's die ze meebrengen5. Als het om pesticiden gaat, zijn de reacties vermeld in de in het artikel gebruikte onderzoeken meestal een rode huidskleur, jeukende ogen of hoofdpijn, wat niet als ernstig wordt beschouwd. De definitie van ‘acute vergiftiging’ staat in tegenstelling tot ‘chronische vergiftiging’, waarvan de gevolgen pas op de lange termijn merkbaar worden (kanker bijvoorbeeld).
Onwaarschijnlijke bewering
Afbeelding
Nadat er nogal wat verontwaardiging en spot kwamen over die buitensporige bewering (385 miljoen ernstige vergiftigingen, wat erop neerkomt dat 5% van de wereldbevolking elk jaar ernstige gevolgen ondervindt), trok het agentschap zijn tweet in en bood het zijn excuses aan (31 december 20226).
De wijze waarop het artikel in de aandacht kwam was voor schrijver dezes, die destijds voorzitter van Afis was maar toen handelde op persoonlijke titel, aanleiding om nauwlettend aandacht te besteden aan deze publicatie.
Hij begon met een analyse van het geval van Frankrijk, waar het artikel het aantal vergiftigingen op 57.863,3 per jaar schatte (bewonder de nauwkeurigheid). Dit getal werd verkregen op basis van een onderzoek waarin 6,1% van de ondervraagde Franse boeren antwoordde dat zij vergiftigd waren geraakt door het gebruik van pesticiden [a history of pesticide poisoning] in hun beroepsleven. In dezelfde studie lag het percentage van hen die aangaven last te hebben van astma op 7,7. Het is dit percentage, en niet de statistiek voor de gehele boerenpopulatie, dat door de auteurs zonder enige rechtvaardiging werd overgenomen. Maar bovenal werd dit percentage mensen dat aangaf ooit een pesticidenvergiftiging te hebben gehad, vervolgens gebruikt alsof het om een jaarlijkse frequentie ging, wat op niveau van Frankrijk tot een zeer grote overschatting leidde. Soortgelijke fouten zijn ook voor andere landen gemaakt. Vervolgens werd het percentage vermenigvuldigd met het aantal boeren in Frankrijk om zo te komen tot het vermelde getal.
Vragen aan de auteurs
Vervolgens hebben we contact opgenomen met de auteurs om hen om uitleg over dit onderwerp te vragen. Omdat we geen reactie kregen, hebben we het tijdschrift gewaarschuwd en onze zorgen geuit over de gebruikte methodologie. Het tijdschrift stuurde dit door naar de auteurs, die vervolgens rechtstreeks aan ons en aan het tijdschrift reageerden met de volgende woorden:
"De auteurs [van het onderzoek waarop ze zich baseerden] rapporteerden een 'antecedent van pesticidenvergiftiging', wat niet betekent 'één keer in zijn leven', zoals u veronderstelt. Daarentegen wordt iemand die elk jaar, of zelfs meerdere keren per jaar, vergiftigd wordt, op dezelfde manier geteld."
De auteurs van het artikel erkennen dus niet een fout hebben gemaakt door uit te leggen dat de boeren die een antecedent van pesticidenvergiftiging vermeldden, mogelijk meerdere keren per jaar vergiftigd werden, waardoor de gemaakte schatting gerechtvaardigd wordt. Het is echter redelijk om aan te nemen dat een boer die vergiftigd is, extra voorzorgsmaatregelen zal nemen om eenzelfde onaangename ervaring te voorkomen, waarmee hij zich aansluit bij de overgrote meerderheid van zijn collega's die nooit vergiftigd zijn.
De reactie van de uitgever en de intrekking van het artikel
We hebben daarop het tijdschrift laten weten dat dit antwoord zeer onbevredigend was en voorgesteld (januari 2023) om de kwestie voor te leggen aan het ethisch comité van het tijdschrift. De procedure, waarvan de details niet bekend zijn, resulteerde op 9 oktober 2024 in de intrekking van het artikel, hetgeen in de volgende bewoordingen gerechtvaardigd werd:
"De hoofdredacteur heeft dit artikel ingetrokken omdat een lezer en Dunn et al. [eerder geciteerd in ³] hun bezorgdheid hebben geuit over het gebruik van de "historische" prevalentie van pesticidenvergiftiging om de jaarlijkse frequentie in extrapolaties weer te geven. Evaluatie door experts bevestigde de geldigheid van deze bezorgdheid en concludeerde ook dat de veronderstelling van jaarlijkse blootstelling voor landen waarover de periode niet is gerapporteerd, onbetrouwbaar is. De uitgever heeft daarom geen vertrouwen meer in de gepresenteerde resultaten en conclusies. De auteurs hebben de uitgever laten weten dat zij het niet eens zijn met de intrekking.” 7
Conclusies
De overgrote meerderheid van de vergiftigingsgevallen vindt plaats in Azië, waar de gezondheidsnormen helaas veel minder streng zijn dan in het Westen. Het is dus niet zozeer het geval van Frankrijk dat de uiteindelijke uitkomst van de schatting van het jaarlijkse aantal vergiftigingen in de wereld kan veranderen. De auteurs van het artikel gaven in hun reactie echter blijk van ernstige kwade trouw. Deze houding heeft bij de hoofdredacteur waarschijnlijk twijfels gewekt over de geldigheid van de resultaten en conclusies van het artikel. Dit voorval toont aan dat het mits een beetje gezond verstand en kritisch denken mogelijk is om een fout in een wetenschappelijk onderzoek te ontdekken, een fout die de reviewers van het artikel niet hebben opgemerkt vóór de publicatie. Het thema pesticidenvergiftiging onder boeren is een bijzonder ernstig probleem voor de volksgezondheid in ontwikkelingslanden. In Westerse landen is het niet zo belangrijk, wat aantoont dat de gebruiksomstandigheden, als het gaat om de gevolgen voor de gezondheid, minstens zo belangrijk zijn als het product zelf.
Voetnoten
- Boedeker, W., M. Watts, P. Clausing & Emily Marquez : The global distribution of acute unintentional pesticide poisoning: estimations based on a systematic review. BMC Public Health 20, (2020).
- https://pan-international.org/fr/release/une-nouvelle-etude-revele-une-hausse-spectaculaire-des-empoisonnements-aux-pesticides-2/
- Dunn SE, Reed JE, Neumann C. Letter to the editor regarding the article the global distribution of acute unintentional pesticide poisoning: estimations based on a systematic review. BMC Public Health.
- Het in november 2001 door de Franse regering opgerichte Frans Agentschap voor de Ontwikkeling en Promotie van Biologische Landbouw is het nationale informatie- en actieplatform dat de ontwikkeling, promotie en structurering van de Franse biologische landbouw ondersteunt.
- https://unece.org/sites/default/files/2023-07/GHS%20Rev10f.pdf
- Tweet van het Agence française pour le développement et la promotion de l’agriculture biologique
https://x.com/agence_bio/status/1609216340023287811 - Baldi, I., et al : Agricultural exposure and asthma risk in the AGRICAN French cohort. Int. J. of Hygiene and Environmental Health, 217, 4–5, 435-442 (2014) https://doi.org/10.1016/j.ijheh.2013.08.006
François-Marie Bréon is woordvoerder en erevoorzitter van de Association Française d’Information Scientifique (AFIS).
Vertaling: Tim Trachet
Gerelateerde artikels
Volg ons op
