kloptdatwel

Subscribe to feed kloptdatwel
Bijgewerkt: 3 uur 36 min geleden

De linke weekendbijlage (29-2017)

za, 22/07/2017 - 06:00


Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. Daarom willen wij in deze nieuwe rubriek een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel delen. Leesvoer voor in het weekend!

Opgelicht door chicolate

zo, 16/07/2017 - 06:00

Chicolate: "Echte ‘down-to-earth’ chocolade met een sprankje licht om je te helpen je innerlijk te versterken." Klinkt interessant, nietwaar? Even kijken wat dat voorstelt.

 

Op de website van de dame die dit bedacht heeft, Joanne van Wijgerden, komen we meer te weten. Ik citeer wat zinnen die duidelijk maken waar we hier mee te maken hebben:

Chi + Chocolade = Chicolate

Kijk dat is heldere koek! Weten we in ieder geval waar de naam vandaan komt. Heel origineel bedacht natuurlijk, maar wie zich afvraagt waarom het niet "Chi +Chocolade = Chicolade" is geworden, moet bedenken dat de website chicolade.com al voor iets anders in gebruik was, maar misschien duidt het stiekem ook nog ergens anders op.

Die chi is de denkbeeldige energie die je tegenkomt bij oosterse bezigheden als acupunctuur, enzo. Dat stroomt traditioneel volgens even denkbeeldige kanalen in je lichaam, de meridianen. In India doen sommigen ook aan denkbeeldige puntjes op het lichaam, de chakra's. Beide landen en culturen liggen van ons uit gezien ongeveer in dezelfde richting, dus is er geen enkel probleem om het allemaal lekker te mengen. De chi stroomt dus voor het gemak via de chakra's.
Moet je alleen nog iets verzinnen om die chi middels een voedingsproduct te beïnvloeden. Liefst met iets dat mensen lekker vinden, want dat verkoopt makkelijker, chocolade bijvoorbeeld. Voor het volgende stukje van puzzel kijken we nog iets verder oostelijk, naar Japan. Daar plukken we wat van Masaru Emoto om in de mix te gooien:

De Liquid Light Frequencies zijn letterlijk licht opgeslagen in water. Massuru Emoto heeft met zijn fotografie van bevroren waterdruppels aangetoond dat water waarop gemediteerd wordt, licht uitstraalt en een hele fijne geometrische vorm krijgt.
De Liquids ontstaan door het creëren van een specifieke lichtgeometrie met klank en geavanceerd bewustzijn. Het is eigenlijk wetenschap uit de toekomst.

"Wetenschap uit de toekomst", tsjongejongejonge! En dat heeft mevrouw Van Wijgerden dan toch maar mooi nu al voor ons in die chocolaatjes van haar weten te proppen! Voor het aanbrengen van deze frequenties in een licht alcoholische oplossing en vervolgens de chocolade, doet ze trouwens beroep op de Hahnemann apotheek. Dat is verstandig, want homeopaten weten wel hoe ze de meest bizarre zaken opgelost krijgen; bekende voorbeelden zijn hun remedies gebaseerd op de Berlijnse Muur of de T-Rex.

Het is natuurlijk voor ons soort consumenten, dat nog met het denkraam in het heden vertoeft, allemaal onbegrijpelijke nonsens. Hier kunnen wij geen chocola van maken. Maar de volgende alinea maakt veel duidelijk:

Deze lichtgeometrie heeft een positieve uitwerking op onze emoties, gedachtes en het fysieke lichaam en helpt ons nieuwe keuzes te maken over wat ons gevoel bepaalt. Door de Liquids in te nemen via chocola word je systeem letterlijk opgeschoond en ‘opgelicht’.

Kijk dat snap ik dan weer wel enigszins. Bij iets letterlijk nemen, moet je natuurlijk die aanhalingstekens laten vervallen, dat zijn immers geen lettters. Het lijkt me de kern van de zaak. Hoe het werkt doet er immers niet zoveel toe, het eindresultaat is het enige wat telt. Opgelicht. Letterlijk.

Wie zich ook letterlijk wil laten oplichten, kan voor deze Chicolate in 14 verschillende combinaties van Liquid Light Frequencies en smaakjes terecht bij een verkoopadres bij u in de buurt. Vooral bij een keten als Simon Levelt, die zich beroept op ongeëvenaard vakmanschap, moet u haast wel kunnen slagen. Ik raad u aan om bij de verkoper wel eerst om uitgebreide uitleg te vragen. Dat voegt vast iets toe aan de hele ervaring. Al was het maar om te kijken wie het langst zijn lach in kan houden. Succes!

Lang leven door koffie. Hoeveel scheelt het dan?

wo, 12/07/2017 - 13:55

‘Jaja lieve mensen,’ twitterde wetenschapsjournalist Maarten Keulemans van de Volkskrant dinsdagochtend, ‘hebben wij zomaar ook eens een koffiegoedvooru’tje. Wel met goede nieuwsaanleiding, natuurlijk.’ Hij wil maar zeggen — laat al die andere kranten maar knoeien, als wij erover schrijven, deugt het wel. Ten bewijze had hij ook een plaatje gemaakt van het betreffende stuk in de krant, waarin direct de zin opviel: ‘Nieuw zijn de opgetogen berichten over koffie niet.’

Dat stuk was afkomstig van Keulemans’ collega Ellen de Visser, en dat de andere Volkskrant-journalisten het al even goed nieuws vonden, blijkt wel uit het feit dat het meteen op de voorpagina werd aangekondigd, pal naast Arnon Grunberg: ‘Gezondheidswinst koffie, drie koppen optimaal’. Journalisten schijnen nogal koffieleuten te zijn.

Journalisten wordt ook met de paplepel de regels voor een goed journalistiek bericht ingegoten, van oudsher samengevat als de ‘5 W’s en een H’: wat, waar, wanneer, wie, waarom en hoe. Als ten minste die vragen in het bericht zijn beantwoord, kan de lezer zich een redelijk beeld vormen van wat er is gebeurd. Maar de wetenschapsjournalistiek kent daarenboven ook nog haar eigen ‘5 W’s en een H’. Daarvan is veruit de belangrijkste de H: hoeveel scheelt het dan? Of, anders gezegd, hoe groot is het effect werkelijk, hoeveel moeten we ons van het nieuws aantrekken?
Helaas laat het stuk van De Visser ons hier geheel in de steek. Sterker, er wordt in het complete stuk geen enkel getal genoemd, behalve die bovenmaatse ‘3’ in de pull quote: ‘3 koppen koffie per dag geven optimaal positief effect op de gezondheid en de levensverwachting’. Plus de imposante aantallen proefpersonen die aan de studies meededen: een half miljoen volwassenen uit tien Europese landen (waaronder Nederland). Maar de vraag hoeveel het dan scheelt, die drie koppen koffie, blijft onbeantwoord.

Koffieconsumptie verschilt enorm per land

Wie daarover meer wil weten, zal zich in het oorspronkelijke wetenschappelijke artikel moeten verdiepen, en moeten hopen daar wat meer over de effectgrootte en risicoverlaging te vinden. Gelukkig meldt De Visser dat het artikel is verschenen in het vakblad Annals of Internal Medicine, en daar blijkt het artikel inderdaad voor het luttele bedrag van 32 dollar te koop — het nalezen van de wetenschappelijke literatuur loopt voor lieve mensen snel in de papieren. (Er is ook sprake van Amerikaans koffieonderzoek in hetzelfde nummer, maar dat kost nog eens 32 dollar.)
Het artikel, ‘Coffee drinking and mortality in 10 European countries’, kent maar liefst 48 auteurs; de twee belangrijkste zijn Marc Gunter en Neil Murphy. Volgens de onderzoekers is ‘het verband tussen koffieconsumptie en sterfte in verschillende Europese landen met verschillende manieren van koffiezetten’ nog steeds onduidelijk, dus wilden zij ‘bekijken of koffieconsumptie verband houdt met sterfte door alle oorzaken en door afzonderlijke oorzaken.’ Het is inderdaad niet voor het eerst dat er een verband tussen koffie en sterfte wordt gezocht: wie op Pubmed ‘coffee’ en ‘mortality’ intikt, wordt overspoeld door een vloedgolf aan grote en kleine onderzoeken. Die onderzoeken kunnen bovendien op steeds andere manieren bij elkaar worden gezet, en die leveren dan steeds weer nieuwe wetenschappelijke publicaties. Nieuws zijn de bevindingen allang niet meer.

En om meteen nog maar een mogelijk misverstand uit de weg te ruimen: of koffie de oorzaak van hogere of lagere sterfte is, is niet onderzocht, er is alleen gekeken of er een verband was tussen koffie drinken en sterfte. Lees de kop boven het stuk van De Visser nog even terug. Er was toch genoeg ruimte — drie kolom, twee regels, een chapeau — om het goed te doen?
Belangrijker is, dat de onderzoekers voor het beantwoorden van hun vraag iets onverwachts doen. Zij kijken niet naar de kopjes koffie die mensen in verschillende landen drinken, zij kijken naar de kopjes koffie die mensen drinken in vergelijking met andere mensen in hun land. Dus Denen ten opzichte van andere Denen, Spanjaarden ten opzichte van andere Spanjaarden, enzovoort. Vervolgens worden zij per land in vijf groepen ingedeeld: nooit-drinkers, en dan vier ongeveer even grote groepen naar consumptie. Dat leidt tot de merkwaardige figuur dat Denen worden ingedeeld in vier groepen met 0, 500, 900 en 1300 milliliter koffie per dag als grenzen, en Spanjaarden in 0, 50, 105 en 196 ml/d. De grootste koffieleut in Spanje drinkt nog niet de helft van de kleinste in Denemarken. Dan worden die ‘land-kwartielen’ bijeengeveegd tot vier Europese kwartielen en geanalyseerd. Op die manier hopen de onderzoekers waarschijnlijk te corrigeren voor de verschillende zet- en drinkgewoontes in de verschillende landen, maar het maakt de interpretatie van de gegevens er niet eenvoudiger op. (Voor de berekeningen zijn zoveel mogelijk precies gelijke mannen en vrouwen genomen, dus die even oud zijn, hetzelfde wegen, eten, bewegen, roken, drinken, dezelfde opleiding hadden enzovoort — of je daarmee alles kunt vangen, blijft altijd de vraag.)

Minder sterfte als er maar koffie wordt gedronken

Maar inderdaad, als we alle sterfte samen nemen, zien we bij mannen een verlaagde sterftekans van 12 procent in het hoogste kwart vergeleken met nooit-drinkers, bij vrouwen van 7 procent. Het gekke is echter dat het effect, zeker bij vrouwen, ook al optreedt in het laagste kwart: daar is bij beide geslachten de sterfte al met 6 procent verlaagd. De hoeveelheid koffie doet er kennelijk niet zoveel toe, als er maar koffie wordt gedronken. Kankersterfte bij de mannen is in het hoogste kwart zelfs met 1 procent verlaagd en in het laagste met 8 procent, bij vrouwen in het hoogste met 12 procent verhoogd en in het laagste met 0 procent. Dat laatste komt vooral door, zo zeggen de onderzoekers, de hoge sterfte aan ovariumcarcinoom (21 procent verhoogd in het laagste kwart, 31 procent in het hoogste kwart), maar ze doen dit, in tegenstelling tot de verschillen die ze wel verwachten, af als een ‘onechte’ bevinding. Het lijkt me wel een opmerking in de krant waard.

'Drie koppen koffie per dag drinken' is de belangrijkste boodschap die bij journalisten is blijven hangen

Evenals trouwens de merkwaardige verlaging van zelfmoord onder koffieleuten: onder de koffieleuten met 25 procent, in de wat minder gulzige groepen zelfs met 36 procent. Het is de sterkste daling in alle sterftecategorieën op ingewandsziekten na. Dat lijkt me ook wel een opmerking waard: als we het onderzoek serieus nemen, daalt voor elk kopje koffie dat een man per dag meer drinkt, de kans op zelfmoord met 10 procent. Dat drie koppen per dag ‘optimaal positief effect’ geven, lijkt een gevaarlijk advies.

Wat leveren die drie koppen per dag u nu op?

Intussen willen we nog steeds weten hoeveel die drie koppen per dag nu werkelijk schelen. Met die indeling in kwarten komen we niet veel verder, maar het artikel zegt er gelukkig wel iets over — zeer terloops, en zonder verdere tabellen of toelichting, alsof het slechts bijzaak was (‘data not shown)’. Er staat, vrij vertaald: het sterfterisico onder mannen die drie of meer koppen per dag drinken, was 18 procent lager dan onder niet-drinkers, onder vrouwen 8 procent. (Niet ‘drie’, maar ‘drie of meer’.) Om uit te rekenen hoeveel het werkelijk scheelt, hoeven we nu alleen nog maar te weten wat de sterftekans van mannen en vrouwen in Nederland is. De deelnemers waren bij aanvang van de studie rond de 50 jaar oud, en het onderzoek duurde 16 jaar, dus zullen we daarvan uitgaan.
Volgens het CBS overlijden van 10 000 mannen van vijftig jaar er 1835 binnen 16 jaar. Dat zijn natuurlijk zowel koffie- als theedrinkers, dus we zullen wat met de natte vinger iets naar boven afronden (*), en een sterftekans van 19 procent nemen onder niet-koffiedrinkers. Met koffie daalt die sterftekans met 18 procent, dus komen we uit op 0,81 maal 19 is 16 procent. Anders gezegd: er overlijden onder 100 koffieleuten niet 19 mannen in 16 jaar, maar slechts 16 — een willekeurige vijftigjarige koffiemijder die in het goede nieuws aanleiding ziet toch maar fors aan de koffie te gaan, verhoogt zijn kans om niet voor zijn pensioen dood te gaan ruwweg van 81 procent naar 84 procent.
Ook voor vijftigjarige vrouwen scheelt het. Van hen overlijdt afgerond 12 procent binnen 16 jaar, dus dat komt uit op minder dan 1 sterfgeval besparing binnen 16 jaar. Koffie past in een gezond leefpatroon, zullen we maar zeggen.

Dat was de H. Wie meer over de 5 W’s van de wetenschapsjournalistiek wil weten, zou bijvoorbeeld de cursus van de SCW in Amsterdam kunnen volgen. Daar is ook Maarten Keulemans een gewaardeerd docent.

* Verbetering 13/7/17: De afronding voor de niet-koffiedrinkers en -drinksters in de berekening van het sterfterisico kan beter omhoog dan omlaag.

Gij zult niet afkorten

vr, 07/07/2017 - 06:00

Cees Renckens schrijft columns voor Kloptdatwel. Van 1988 tot 2011 was hij voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Foto: Klaas Jaarsma

In de geneeskundige praktijk en literatuur wordt frequent gebruik gemaakt van afkortingen. Dat gebruik is niet onomstreden en recent verscheen in Medisch Contact weer eens een serieuze kritiek op het vele gebruik van afkortingen en werd er gepleit voor afschaffing ervan. In het archief van dit artsenblad zijn vrijwel jaarlijks brieven en artikelen te vinden, waarin bezwaar wordt aangetekend tegen het alsmaar toenemend aantal afkortingen, waarvoor met name in specialistenbrieven vaak geen uitleg van de afkorting te vinden is. Ten onrechte veronderstellen deze specialisten dat huisartsen en collega’s met een andere specialisatie deze afkortingen wel kennen.

Ingewikkeld wordt het ook als een en dezelfde afkorting meerdere betekenissen kan hebben, zoals regelmatig voorkomt. Curieus was het toen in 1990 de homeopathische artsen zich plotseling Homeopathische Specialisten Vereniging gingen noemen, zonder zich te realiseren dat elke normale arts weet dat deze afkorting reeds lang staat voor Herpes Simplex Virus (verwekker van de koortslip en de herpes genitalis), HSV. De Specialisten Registratie Commissie verbood deze pretentieuze naamgeving en de ‘HSV’ trok zijn drol in en werd VHAN.

Palazzo Pubblico, Siena

Niet alleen in de geneeskunde ook in geheel ander verband kunnen afkortingen voor verwarring zorgen. Zo werd ik – hoewel ik als katholiek opgevoede jongeman wellicht beter had moeten weten – tijdens mijn recente bezoek aan Siena (Italië) geïntrigeerd door de afkorting IHS, die op talrijke openbare gebouwen staat, vaak opgenomen in het beeld van de zon, zoals o.a. op de Palazzo Pubblico. Die IHS kwam ik ook tegen op de talrijke schilderijen met geschilderde scenes uit heiligenlevens zoals aanwezig in de rijke pinacotheek van Siena. De betekenis van de afkorting, die ik wel kende uit mijn roomse jeugd waarin hij ook dominant aanwezig was, was mij evenwel onbekend en de suppoosten van de pinacotheek konden mij ook niet echt verder helpen.
Na thuiskomst leverde enig speurwerk de volgende resultaten op. Het IHS-monogram dateert al van de hoge middeleeuwen en zou afgeleid zijn van het Griekse (ΙΗΣΟΣ): Iota, Eta en Sigma. Omdat niet iedereen besefte dat het oorspronkelijk Griekse letters zijn en dat de letter H in het Grieks een E is, bleek het monogram raadselachtig geworden. Dit maakte de weg vrij voor het bedenken van andere verklaringen waarbij het monogram een afkorting werd voor een Latijnse zinsnede. De meest gangbare varianten hiervan zijn: Iesus hominum salvator (Jezus de redder der mensen) en In hoc signo (In dit teken (zult gij overwinnen)), als verwijzing naar de droom die de Romeinse keizer Constantijn de Grote gehad zou hebben en die leidde tot zijn bekering.

Het monogram wordt ook gebruikt als logo van de katholieke orde der jezuïeten, sinds de stichter van de orde, Ignatius van Loyola, het als zijn zegelmerk koos. Zij gaven er ook enkele nieuwe betekenissen aan: Iesum habemus socium (Wij hebben Jezus als metgezel) en Iesu humilitas societas (De nederige sociëteit van Jezus). Hiertegenover meldt Wikipedia ook staan enkele spottende interpretaties: Iesuitae habent satis (De jezuïeten hebben genoeg) en Iesuitae hominum seductores (De jezuïeten [zijn] verleiders van mensen).
Ook de huidige paus nam het IHS-monogram op in zijn wapen, hetgeen samenhangt met zijn lidmaatschap van de jezuïetenorde. Wikipedia wijst nog op een laatste alternatieve betekenis waarmee het IHS-monogram niet verward mag worden: Institute for Housing and Urban Development Studies: het internationale instituut voor stedenbouwkunde en stedelijke ontwikkeling en stadsvernieuwing van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dit instituut zal dus wel niet zijn opgericht door katholieken. Een door Wikipedia niet genoemde betekenis van de afkorting IHS werd ooit aangedragen door de tot het katholicisme bekeerde schrijver Gerard Reve. Hij wist het wel: de afkorting staat voor niets anders dan voor Individuele Huur Subsidie. Ik val Gerard Reve niet graag af, maar tegen zijn verklaring pleit natuurlijk wel dat het IHS-monogram wel te vinden is op kerkgevels, biechtstoelen, bidprentjes, kazuifels en altaren maar daarentegen op geen enkele stadhuisgevel in ons land te zien is.

Dikmakende bubbels?

wo, 05/07/2017 - 06:00

Dat veel frisdrank drinken niet zo'n geweldig idee is als je je gewicht binnen de perken wil houden, is wel bekend, er zit meestal nogal wat suiker in. Zelfs light frisdranken zijn verdacht, want je lichaam zou bij het zien van het drankje een suikerboost verwachten, maar omdat die dan uitblijft, ga je meer andere zaken nuttigen. Maar nu zou ook het koolzuur in frisdranken al misse boel zijn. Tenminste, als we af mogen gaan op onderzoek van de Birzait Universiteit in Palestina.

Het gaat allemaal om dit artikel in Obesity Research & Clinical Practice (Elsevier): Carbon dioxide in carbonated beverages induces ghrelin release and increased food consumption in male rats: Implications on the onset of obesity van Dureen Samandar Eweis, Fida Abed en Johnny Stiban.

Wat hield het onderzoek samengevat in? Vier groepen ratten kregen verschillende dranken voorgeschoteld: kraanwater, frisdrank met prik, light frisdrank met prik, of frisdrank (met suiker) waar de prik was uitgehaald. Eten mochten de proefdieren naar believen. Resultaat na 110 dagen: de beestjes die drank met bubbels hadden gekregen wogen gemiddeld 450 gram en in de groepen op kraanwater of ontprikte frisdrank wogen ze gemiddeld 350 gram. Eh? Ja, zo lijkt het er opeens op dat koolzuur de grote boosdoener is qua dikmaken en niet de suiker. Verrassend.

In mei dit jaar ging het nieuwtje rond in de Engelstalige media met het soort koppen dat we daarbij kunnen verwachten: Fizzy water could cause obesity by encouraging you to eat moreEAU DEAR Fizzy water could make you FAT, reveal scientists…and you could be better off drinking ‘flat’ sugary drinksFizzy water could be making you fat – here's how.
De Volkskrant liet internist-endocrinoloog Aart Jan van der Lelij aan het woord. Van der Lelij is gecharmeerd van de studie, die netjes opgezet lijkt. Het zou allemaal draaien om het hormoon ghrelin. De onderzoekers deden ook metingen aan de ingewanden van (andere) ratten die kort nadat ze gedood werden met de vier soorten drank werden behandeld.  Ze laten zo zien dat dat hongerhormoon toenneemt bij het 'nuttigen' van koolzuurhoudende dranken. Hoger ghrelingehalte, meer honger, meer eten als dat voorhanden is, en dus wordt je dikker. Klinkt bijelkaar best plausibel. Hoe het koolzuur zorgt voor meer ghreline, dat is nog niet duidelijk. Van der Lelij vindt de geopperde verklaring in het artikel - de maag zou worden uitgerekt door het koolzuur - echter niet zo voor de hand liggend.

In de meeste nieuwsberichten over dit onderzoek wordt terecht opgemerkt (meestal door geraadpleegde experts) dat het gaat om een studie met ratten en dat je de resultaten niet zomaar kunt vertalen naar mensen. Ook wordt er gerept van andere oorzaken die het gewichtsverschil kunnen verklaren, verschil in beweging, ander dieet. Maar in het artikel zijn daarvoor geen directe aanwijzingen te vinden. Wel andere zaken die opvallen, daarover zo meteen meer. En in de studie staat ook een experiment beschreven met 20 mannelijke studenten die de verschillende drankjes te drinken kregen. Ook bij hen werd een hoger ghrelingehalte gevonden als ze de dranken met koolzuur hadden genuttigd.

Het blijkt weer eens de moeite waard het artikel zelf te lezen en niet alleen het abstract. Wie dat doet komt meteen al tot de ontdekking dat het om maar 16 ratten gaat. Vier per groep! Alleen in de berichtgeving van The Independent zag ik dit vermeld. Dit lage aantal weerhield de onderzoekers niet om standaard statistische tests (ANOVA) te gebruiken om daar hun diverse significante verschillen mee te vinden. Hier had toch wel even uitgelegd mogen worden waarom het gebruik van deze test gerechtvaardigd zou zijn. En welk enorm effect dachten ze van te voren wel niet te vinden als ze met zo weinig proefdieren zijn gestart?
Het is een ook wel een beetje apart dat in de vrij toegankelijke samenvatting wel het aantal menselijke proefpersonen staat (terwijl dat eerder een matig opgezet experimentje voor erbij lijkt te zijn), maar dus niet het aantal proefdieren in het hoofdexperiment.

De gewichtstoename van de ratten laat ook wat merkwaardigs zien. Volgens het artikel werden ze zolang experiment duurde elke dag gewogen. De grafiek (A) laat dan sowieso niet alle data zien (klik voor vergroting), er missen nogal wat punten zo tussen dag 25 en 45.

Wat ook opvalt is dat de groep van de ontprikte frisdrank tot tweemaal toe een behoorlijke gewichtsafname doormaakte. Wat zou daar de oorzaak van kunnen zijn? Misschien klopt de hele grafiek wel niet, omdat er ook data lijkt te missen. Ik heb de corresponderend auteur via e-mail gevraagd hoe dit zit (nadat ik iets eerder al anoniem via PubPeer een paar vragen had neergelegd), maar die reageert vooralsnog niet.

Bij nog een keer lezen vielen meer zaken op. Raar is namelijk dat de gepresenteerde resultaten die van dag 110 zijn, terwijl je toch de indruk krijgt als je het artikel leest, dat het experiment een jaar duurde. Er staat in ieder geval in dat de groepen gevormd werden toen de ratten (afkomstig van twee worpen) 23 dagen oud waren, dat er na zes maanden in het experiment bloed werd afgenomen, en dat na afloop van het experiment (na 1 jaar) de ratten werden gedood om hun levers te kunnen onderzoeken op vervetting.
Uit het artikel maak ik ook op dat de ratten per groep in een kooi zaten. Er wordt namelijk gesproken over de gemiddelde hoeveelheid voedsel die per kooi verorberd werd. Er hoeft maar een keer iets mis gegaan te zijn met de (standaard)voeding die een kooi kreeg en een hele groep reageert daar op. En was het niet heel logisch geweest om een groep mee te nemen die koolzuurhoudend water zou krijgen? Eigenlijk was dat voor de vraagstelling een interessantere groep geweest dan die op light friskdrank.

Aan het eind van het artikel worden een aantal mensen bedankt, waaronder de twintig studenten die deelnamen:

Moreover, it can not be underestimated that the brave students who battled hunger and the horrible taste of degassed beverages provided a key piece of data for the successful completion of this study.

Je zou natuurlijk ook kunnen denken dat de eetlust van die ongelukkige ratten in de groep met de ontprikte frisdrank gewoonweg minder was vanwege die verschrikkelijke smaak ...

De linke weekendbijlage (26-2017)

za, 01/07/2017 - 06:00

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. Daarom willen wij in deze nieuwe rubriek een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel delen. Leesvoer voor in het weekend!

En Stephen Colbert heeft wat te vertellen over de energetische stickertjes die Gwyneth Paltrow via haar website Goop promoot:

En wie vanavond nog niets anders gepland had, kan gaan mee gaan bidden om bezoekers van een show van Derek Ogilvie in Hengelo te beschermen ...

Last Week Tonight with John Oliver over vaccinaties

ma, 26/06/2017 - 10:26

John Oliver maakt gehakt van antivaxxers, 'pro safe vaxxers', dr Andrew Wakefield en een groot deel van de antivaccinatie-mythes die ze verspreiden.

De linke weekendbijlage (25-2017)

za, 24/06/2017 - 06:00

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. Daarom willen wij in deze nieuwe rubriek een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel delen. Leesvoer voor in het weekend!

NB Suggesties voor een (nog) betere titel voor deze rubriek zijn overigens welkom! Ook tips voor links natuurlijk - via de redactie mail, Facebook, Twitter, of ook op het Skeptisch Chatten.

De vaccin-uitspraak van het Hof van Justitie EU: vragen en antwoorden

vr, 23/06/2017 - 19:30

Er is de nodige commotie ontstaan over een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie over een mogelijk verband tussen het vaccin tegen Hepatitis B van Sanofi Pasteur en het optreden van multiple sclerose (MS) bij gevaccineerden. Een kop als "EU court: Vaccines can be blamed for illnesses without proof" is echter nogal misleidend, want in die bewoordingen heeft het Hof in kwestie het niet gezegd. Laten we aan de hand van een Q&A proberen vast te stellen waar het in deze zaak om draait, wat het Hof dan wel heeft gezegd en wat de eventuele gevolgen van de uitspraak zijn.

Hof van Justitie van de Europese Unie (Luxemburg)

Wat is de casus?

Het gaat in deze zaak om een zekere J.W., een Fransman. Hij ontving in 1998 en 1999 drie vaccinaties tegen Hepatitis B met het vaccin van Sanofi Pasteur. De laatste inenting vond plaats op 8 juli 1999 en vanaf augustus van dat jaar ontwikkelde J.W. klachten. In november 2000 werd vervolgens de diagnose MS bij hem gesteld. J.W. overleed in 2011. Drie familieleden spanden een rechtszaak tegen de producent van het vaccin aan. Ze houden Sanofi Pasteur verantwoordelijk voor J.W.'s ziekte. Het vaccin zou de MS hebben veroorzaakt.

Een causaal verband tussen vaccinatie en MS, hoe zit dat?

De theorie dat er een verband zou zijn tussen het Hepatitis B-vaccin en MS komt uit Frankrijk. In een LCI-richtlijn van het RIVM uit 2013 wordt echter, onder verwijzing naar de relevante literatuur, opgemerkt dat "een causale associatie onwaarschijnlijk lijkt". Het Lareb trekt eenzelfde conclusie. Toevallig verscheen ongeveer ten tijde van de uitspraak van het Hof een artikel in het Journal of Neurology waarin twee Deense onderzoekers zich over de kwestie bogen.[1] Hun conclusie was duidelijk: "The study found no change in risk of developing multiple sclerosis (MS) after vaccination against hepatitis B virus". Ook bij een reeks andere vaccinaties vonden ze trouwens geen verband.

Voor hun systematische evaluatie vonden de onderzoekers uiteindelijk vijftien studies over een mogelijke link. Twaalf daarvan vonden überhaupt geen verband. Eén studie vond wel een verband, maar alleen in een subgroep en niet in het algemeen. De twee overige studies die kennelijk een verband vonden worden niet besproken, maar een ervan is uitgevoerd door vader en zoon Geier. Vader is een arts die niet meer mag praktiseren omdat zijn medische vergunning is ingetrokken. Zijn publicaties zijn als prutswerk aangemerkt en zijn expertise wordt sterk in twijfel getrokken. Zoon - een bachelor in de biologie - is al niet veel beter. Beiden zijn bijzonder bevooroordeeld en kunnen tot het antivaccinatiekamp gerekend worden. Kortom, gelet op de beschikbare onderzoeken is een causaal verband inderdaad heel onwaarschijnlijk. Men zie ook deze bijdrage van Orac, met o.a. een verwijzing naar standpunten van de WHO en de Amerikaanse CDC.

Hoe ging het met die rechtszaak tegen de producent?

De familieleden wonnen de zaak in eerste aanleg, maar het vonnis van de lagere rechter werd vervolgens vernietigd door een appelrechter. Daarop gingen de familieleden in cassatie bij het Cour de cassation (wat in Nederland de Hoge Raad zou zijn). Dat bepaalde dat de zaak over moest. Een andere appelrechter wees de vordering daarop af. Deze uitspraak is zeer relevant. De rechter voerde namelijk vier argumenten aan om aansprakelijkheid af te wijzen. Ik vat die als volgt samen:

  1. Er is geen wetenschappelijke consensus over het bestaan van een causaal verband en volgens alle nationale en internationale gezondheidsinstanties bestaat dit verband niet;
  2. Uit talrijke studies naar MS blijkt dat de oorzaken van deze ziekte onbekend zijn;
  3. Volgens een recente studie blijkt dat op het moment dat de eerste symptomen van MS zich voordoen "het fysiopathologische proces waarschijnlijk meerdere maanden of zelfs meerdere jaren voordien is begonnen". Het feit dat symptomen optreden kort na vaccinatie, op zichzelf al een weinig indrukwekkend argument en zeer vatbaar voor selectieve herinneringen, wordt daarmee nog zwakker;
  4. Dat MS niet voorkomt in de familie van J.W. is ook niet doorslaggevend, want dat is in de families van 92-95% van de MS-patiënten ook niet het geval. Anders gezegd, bij MS speelt erfelijkheid maar een beperkte rol (aldus ook bijvoorbeeld het UMCG en het Nationaal MS Fonds in Nederland).
Maar hoe komt de zaak dan bij het Hof van Justitie van de EU? En wat is dat eigenlijk voor Hof?

De familieleden gingen opnieuw in cassatie bij het Cour de cassation. Dat besloot zogenaamde prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie te Luxemburg. In de zaak gaat het namelijk om zowel Frans recht als EU-recht. Al in 1985 werd een Europese richtlijn over de aansprakelijkheid voor producten met gebreken vastgesteld. Zo'n richtlijn beoogt de juridische situatie in alle lidstaten met betrekking tot het onderwerp van de richtlijn min of meer gelijk te trekken.[2] Het is niet de bedoeling dat lidstaten nationale regels vaststellen die met de richtlijn in strijd zijn. Nationale rechters kunnen de vraag of dat laatste het geval is aan het Hof van Justitie voorleggen. Dat geeft dan antwoord op de vraag, maar geeft geen beslissing in de concrete zaak. Het geeft alleen uitleg, die de nationale rechter vervolgens zelf moet gaan toepassen.

Welke vraag had het Cour de cassation dan?

De vraag had betrekking op het bewijsrecht. De genoemde richtlijn zegt in artikel 4 dat degene die beweert schade te hebben geleden door een gebrekkig product de schade, het gebrek en het oorzakelijk verband moet bewijzen.[3] Oftewel, wie eist bewijst. Soms kunnen er echter redenen zijn om de bewijslast in een concrete zaak wat anders te verdelen. Het Cour de cassation hanteerde zelf al enige tijd de bewijsregel dat het bewijs dat een vaccin gebrekkig is en de oorzaak is van bepaalde schade "kan voortvloeien uit ernstige, precieze en met elkaar overeenstemmende vermoedens". De Franse rechter wil nu van het Hof van Justitie weten of hij die bewijsregel over ernstige, precieze en met elkaar overeenstemmende vermoedens ook mag toepassen als medisch onderzoek geen verband tussen vaccinatie en het optreden van een bepaalde ziekte heeft vastgesteld. Of komt dat in strijd met artikel 4 van de genoemde richtlijn, dat immers zegt dat de eiser moet bewijzen?

Wat antwoordde het Hof van Justitie?

Dat vond het allereerst om onduidelijke redenen nodig om de vraag wat te herformuleren. Het maakte ervan of de bewijsregel ook mocht luiden "ook al wordt het bestaan van een verband tussen de toediening van het vaccin in kwestie en het optreden van die ziekte door medisch onderzoek bevestigd noch ontkend". Die herformulering is raar, omdat de medische wereld nu juist stelt dat het verband tussen de Hepatitis B-vaccinatie en MS onwaarschijnlijk is. Het bestaan van een verband wordt dus wel degelijk ontkend, en sinds de hierboven genoemde Deense publicatie uit juni 2017 is dat al helemaal het geval. Het Hof doet net alsof het wetenschappelijk nog alle kanten op kan gaan.

Dan het antwoord op de vraag. Het Hof vindt het onredelijk als een bewijsregeling inhoudt dat het bewijs van een causaal verband alleen dan geleverd kan worden geacht als er onomstotelijk medisch bewijs voor dat verband op tafel ligt. Dat zou volgens het Hof niet in overeenstemming zijn met artikel 4 van de genoemde richtlijn, want een te zware bewijslast voor de eiser inhouden. De eiser moet ook op andere gronden aannemelijk kunnen maken dat er een causaal verband is. De gedachte zal zijn dat een juridische procedure nu eenmaal wat anders is dan een wetenschappelijke discussie. De Franse bewijsregeling dat het verband ook aannemelijk kan worden geacht als de gegevens waarop de eiser zich beroept ernstige, precieze en met elkaar overeenstemmende aanwijzingen vormen voor causaliteit kan volgens het Hof wel door de beugel, ook al wordt het bestaan van een verband tussen de toediening van het vaccin in kwestie en het optreden van die ziekte door medisch onderzoek bevestigd noch ontkend (wederom de woorden van het Hof).

Is de ophef over de uitspraak terecht?

Allereerst is het van belang nogmaals te benadrukken dat het Hof geen beslissing in deze zaak heeft gegeven. Het heeft alleen het toepasselijke recht uitgelegd. Het Cour de cassation moet de zaak nu zelf verder beslissen aan de hand van deze uitleg. Hoewel het Hof dat enerzijds nog eens benadrukt, geeft het anderzijds nog wel een overweging mee die mijns inziens de plank volledig misslaat:

In casu lijken gegevens als die welke in het kader van het hoofdgeding zijn aangevoerd en die betrekking hebben op zowel het korte tijdsverloop tussen de toediening van een vaccin en het optreden van een ziekte als het ontbreken van persoonlijke en familiale medische antecedenten in verband met deze ziekte, alsmede het grote aantal geïnventariseerde gevallen waarin die ziekte na dergelijke vaccinaties optrad, a priori aanwijzingen te vormen die – in onderlinge samenhang bezien – een nationale rechter ertoe zouden kunnen brengen in voorkomend geval te oordelen dat een gelaedeerde aan de krachtens artikel 4 van richtlijn 85/374 op hem rustende bewijslast heeft voldaan. Dit zou met name het geval kunnen zijn indien de rechter op grond van die aanwijzingen oordeelt dat de toediening van het vaccin de meest aannemelijke verklaring is voor het optreden van de ziekte

Hoewel het allemaal heel voorzichtig klinkt - "lijken", "aanwijzingen", "ertoe zouden kunnen brengen", "in voorkomend geval" - moeten de rechters deze zinnen met oogkleppen op opgeschreven hebben. De Franse appelrechter had immers juist geoordeeld dat het korte tijdsverloop weinig zei, aangezien het aannemelijk was dat het proces van MS al maanden of jaren voor het optreden van symptomen was begonnen. De "persoonlijke en familiale medische antecedenten" werden evenmin relevant geacht, gelet op de beperkte rol die erfelijkheid bij MS speelt. Dat de patiënt voor de vaccinatie heel gezond was, zegt net zo weinig als het argument dat een 14 maanden oud kind vóór de BMR-vaccinatie helemaal niet autistisch was. De appelrechter had dan ook - mijns inziens terecht - beslist dat de argumenten van de familieleden "samen noch afzonderlijk ernstige, precieze en met elkaar overeenstemmende vermoedens konden vormen waaruit kon worden besloten dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen de vaccinatie en ziekte in kwestie". Het Hof lijkt dat nu tegen te spreken, hoewel dat helemaal zijn taak niet is.

Het Hof spreekt ook nog van "het grote aantal geïnventariseerde gevallen waarin die ziekte na dergelijke vaccinaties optrad". Dat is een raadselachtige opmerking en het is onduidelijk waar het Hof hier naar verwijst. Elders in de uitspraak is nergens sprake van een groot aantal geïnventariseerde gevallen, en voor zover het Hof doelt op andere rechtszaken die in Frankrijk kennelijk gevoerd worden of zijn, is het niet duidelijk hoeveel dat er dan precies zijn. Het Hof lijkt hier een soort gelegenheidkonijn uit de hoge hoed te toveren.

Gelet op de hierboven geciteerde overweging vind ik veel van de ophef over de uitspraak zeker terecht, ook al zijn sommige koppen van nieuwsberichten ongelukkig gekozen. Het is te hopen dat het Franse Cour de cassation oordeelt dat de appelrechter terecht heeft aangenomen dat er geen ernstige, precieze en met elkaar overeenstemmende vermoedens van een causaal verband zijn. Dat het Hof, hoewel het daar ook naar eigen zeggen formeel niet over gaat, suggereert dat het causaal verband in deze zaak wél aangetoond is, is mijns inziens de grootste blunder van de dames en heren in Luxemburg.

[1] Mailand MT, Frederiksen JL, Vaccines and multiple sclerosis: a systematic review, J Neurol. 2017 Jun;264(6):1035-1050.
[2] In Nederland is de richtlijn geïmplementeerd in het Burgerlijk Wetboek. Men zie de artikelen 6:185 e.v.
[3] Zie voor Nederland artikel 6:188 BW.

What the Health: jammerlijk misleidende vegan propaganda

di, 20/06/2017 - 06:00

Op 16 maart 2017 was de online première van What the Health van Kip Andersen, een Amerikaanse veganisme-activist die eerder met de documentaire Cowspiracy (2014) over de impact van vee-industrie op het milieu veel bekijks trok. Gezien het succes van de eerdere film, die ook onder de groeiende groep Nederlandse veganisten - in 2016 geschat op hooguit 70.000 mensen - erg populair was, werd reikhalzend uitgekeken naar het vervolg, dat gaat over de gezondheidsrisico's van het consumeren van vlees en zuivel. Omdat hier op KloptDatWel nog niet veel geschreven is over veganisme zelf, zal ik eerst een inleiding geven met verwijzing naar verdere literatuur, alvorens What the Health onder de skeptische loep te nemen.

Veganisme: goede en slechte argumenten
Op zich is veganisme een heel goed idee. Er zijn drie belangrijke redenen (wat mij betreft in deze volgorde) om zo plantaardig mogelijk te eten te leven:
1. Het is veel beter voor het welzijn van dieren, die niet uitgebuit en gedood hoeven te worden voor ons dagelijks voedsel en bijv. onze kleding. (Om deze dier-ethische reden is de veganismebeweging oorspronkelijk ontstaan);
2. Het reduceert behoorlijk de uitstoot van broeikasgassen en is daarmee onderdeel van een oplossing voor onze grote klimaatproblemen;
3. Mits correct toegepast, kan het enigszins voordelig voor je gezondheid zijn.

Voorbeschouwing: het belooft weinig goeds
Dat Kip Anderson veganisme wil promoten door documentaires te maken, vind ik op zich een goede zaak, zoals wel mag blijken uit mijn inleiding. Maar de wijze waarop is discutabel, zoals ook al bleek uit de recensies op Cowspiracy. Maar die kan doorgaan als een verder best informatieve film over een reëel probleem (klimaatverandering), met een plausibele deeloplossing (veganisme). Een veganistische vriendin vertelde me een paar dagen geleden dat ze het vervolg What the Health ook had gezien, maar ze vond hem erg dubieus, was benieuwd naar mijn mening en verzocht me daarom om hem ook te kijken. Eén punt dat ze alvast maakte is dat de docu over de Amerikaanse situatie gaat en niet goed toepasbaar is op Nederland, waar veel minder vlees wordt gegeten en de voedselsector veel beter gereguleerd. Toevallig gingen enkele vegans in mijn buurt hem samen kijken, dus deed ik daaraan mee.

De aankondiging op de beruchte complotdenkerssite newsmonkey.be en de trailer beloofden weinig goeds. De stelling van What the Health is drieledig; simpel gezegd (A) dat vlees en andere dierlijke producten heel schadelijk zijn voor je gezondheid, maar de vee-industrie heeft commerciële belangen en verdoezelt die feiten. Hier zit wat in, maar de schade valt te overzien; hoge consumptie van rood en bewerkt vlees verhogen bijv. kans op sommige kankers met 15%, bleek onlangs uit onderzoek van de Gezondheidsraad. Maar met wit vlees is niet zo veel aan de hand en als je matig eet, dan loop je weinig risico. Veganisme gaat toch hoofdzakelijk over dierenwelzijn en het klimaat, gezondheid is (althans wat mij betreft) niet zo'n groot argument. En natuurlijk willen de vlees- en zuivelindustrie graag hun klanten behouden en hebben daarom geen belang bij wijzen op gezondheidsrisico's. Da's logisch. Doet de olie-industrie ook. Elke industrie eigenlijk wel.
Maar na dat punt gaat het betoog verder (B) dat artsen en wetenschappers ook wel weten dat dierlijke producten ongezond zijn, maar - verrassing -  Zij Willen Niet Dat Jij Dat Weet. Want dan kunnen ze je medicijnen blijven verkopen (die je als veganist niet nodig zou hebben) en geld aan je verdienen. Good old Big Pharma.
En dan zou (C) de overheid ook nog onder één hoedje spelen met de vee-industrie en de zorg. Welk belang de overheid daarbij zou hebben, is me nog niet meteen duidelijk. Ik kan het in ieder geval voor Nederland weerleggen omdat het Voedingscentrum en de Gezondheidheidsraad (die voor de overheid werken) regelmatig rapporten en items publiceren waarin staat dat we o.a. minder vlees zouden moeten gaan eten dan we nu gemiddeld doen. Complot C omvat alvast niet de gehele overheid.

Inhoud: leugens om bestwil, of gewoon belabberd onderzoek?
What the Health was zo mogelijk nog erger dan ik me had voorgesteld. Het is vegan propaganda, en niet op een positieve, science-based manier, maar met super veel bangmakerij, complottheorieën en pseudowetenschap. Bijna iedere kwaal komt doordat je vlees of andere dierlijke producten eet. En de gehele vee-industrie, de gezondheidszorg en farmaceutische industrie, en de overheid die reclames goedkeurt, vormen één groot complot om geld te verdienen aan onwetende burgers, ten koste van de volksgezondheid. De enige manier om je te onttrekken aan de macht van de bio-industrie, de farmaceutische industrie en de overheid en je gezondheid in eigen hand te nemen, is om nu meteen veganist te worden. Tenminste, als we Andersen moeten geloven.

Andersen presenteert zich graag als onderzoeksjournalist, iemand die geheimen en doofpotten onthult en machthebbers ontmaskert. Het verhaal begint met alarmerende nieuwsberichten dat eten heel slecht is voor je gezondheid omdat het onder andere zou leiden tot obesitas, diabetes en kanker (zie het Skepter-artikel over rood vlees en darmkanker voor nuance van deze sensationele berichtgeving). Hij begint zijn speurwerk met enkele onbevredigende telefoongesprekken en interviews met enerzijds veeteeltbedrijven en verkopers van dierlijke producten zoals Tyson Foods Inc. (die beweren dat hun vlees geen gezondheidsrisico's heeft) en anderzijds medische onderzoeksorganisaties zoals de American Cancer Society (die op hun websites vlees aanbevelen als onderdeel van een gezond dieet), waarin hij nogal leidende vragen stelt en waarin duidelijk ook ingrijpend geknipt is op een manier die zijn wantrouwen steeds bevestigt. Het grote complot dat Andersen vervolgens meent te ontwaren, is uiteindelijk het product van wat googelen (waarbij hij verder geen betrouwbare informatie levert, alleen een zelfgemaakt visueel overzicht van zijn bevindingen): al die medische onderzoeksorganisaties worden gesponsord door die bedrijven!
Op het eerste gezicht lijkt dat ook te kloppen; Tyson en Pfizer (een farmaceutische fabrikant) sponsoren de ACS. Maar hoe groot is hun aandeel nou werkelijk? Nemen we het Nederlandse KWF Kankerbestrijding ter vergelijking, dan zien we dat zij ook geld aannemen van bedrijven, bijna 3,5 miljoen euro, maar dat is slechts 2,5 procent van de totale inkomsten van 140 miljoen euro, die voor 63 procent bestaan uit donaties, giften en nalatenschappen. Hoe dat bij de ACS zit, heb ik helaas niet kunnen vinden. Hoe dan ook, dit hoeft nog niet te verklaren waarom vlees en andere dierlijke producten op hun website vermeld staan als 'gezond', zeker zo lang er geen duidelijk wetenschappelijk bewijs is dat vlees eten ontzettend slecht is voor je gezondheid, zelfs als het met mate worden gedaan. Er staat ook geen verwijzing naar specifieke producten van hun eigen sponsors, dus dat bijvoorbeeld Tyson reclame zou maken voor haar producten op de ACS-website is nogal vergezocht (maar als ik hierover naïef ben, word ik graag gecorrigeerd).

Al is het niet mijn vakgebied en kon ik mede door de hoge informatiedichtheid niet zomaar alles factchecken (als ik het thuis alleen zou kijken, zou ik regelmatig pauzeren om dingen op te zoeken, maar dat doe je niet in gezelschap), werd duidelijk dat een groot deel van de informatie vals of op z'n minst misleidend is. Je kunt niet zonder enige bronvermelding of onderbouwing zeggen: 'Ik heb ergens gelezen dat één omelet even schadelijk is als 5 sigaretten', dat visueel laten zien en dan weer door naar de volgende dubieuze claim. Nuance komt niet voor in het vocabulaire van de makers, van het scheermes van Hanlon hebben ze nog nooit gehoord en aannemen dat de grote boze wereld het slecht met je voorheeft is schering en inslag. Veel stukken hebben losse eindjes, waarvan ik verwachtte dat er meer context of onderbouwing kwam, maar die bleef tot mijn grote frustratie regelmatig uit. En passant werd angst voor GMO's nog aangewakkerd door deze te verwarren met glyfosaat (Monsanto werd nog net niet genoemd als de grote boeman achter dit alles).

Vanaf halverwege de film en vooral aan het einde wordt veganisme neergezet als panacee tegen zowat iedere kwaal. Herhaaldelijk wordt er aan het einde ingestampt dat je, zodra je twee weken veganist bent, zo gezond bent dat je bijna al je medicijnen niet meer nodig zult hebben. Andersen hanteert hiervoor graag anekdotische verhalen van individuen die heel erg ziek zouden zijn vanwege de consumptie van te veel dierlijke producten. Deze worden eerst op suggestieve wijze gepresenteerd in de eerste helft van de film, om helemaal aan het eind terug te keren en de lof over veganisme te trompetteren. Deze anekdotes lijken ernstig te zijn gemanipuleerd, vooral visueel, als ze überhaupt al echt zijn.

  • Zo heeft één vrouw astma, een complexe ziekte waarvan de precieze oorzaken nog niet bekend zijn, maar voedsel speelt volgens onderzoek geen prominente rol, al wil Andersen ons dat met alle geweld doen geloven. Ze wordt eerst zonder make-up met saaie kleren en een zware ademhaling gepresenteerd, en moet bovendien heel veel verschillende en bovendien dure medicijnen slikken om met haar aandoening te dealen. Na slechts twee weken plantaardig te eten zou ze helemaal nergens meer last van hebben en van al haar medicatie af zijn. Wat een medetoeschouwer opviel was dat ze deze keer geëmotioneerd, met make-up en fleurige kleding werd gepresenteerd;
  • Een andere vrouw, 61 jaar, die werd gepresenteerd als bewijs dat melk niet goed is voor je botten, kroop eerst in haar grijze jas door haar grauwe huis met een rollator, maar opmerkelijk genoeg noemde ze tijdens het interview geen enkele keer het woord 'melk' of iets anders, ze somde slechts een rijtje klachten op waar ze mee kampte. Ook zij wordt na twee weken vegan diëten geïnterviewd, deze keer ook met kleurrijke kleding, buiten in het zomerse zonnetje lopend zonder rollator op een met groene bomen geflankeerde stoep;
  • Een oude man met zwaar Amerikaans accent werd ook geïntroduceerd als een erg ziek iemand (volgens mij met diabetes) die, tot zijn grote verzuchting, een heleboel verschillende medicijnen moest innemen. De setting, een grauw, bruin-grijs interieur, stond wederom in schril contrast met de scène vóór zijn zonovergoten huis met groene bomen, waarin hij trots verkondigde dat hij al na twee weken zijn medicatie had kunnen halveren en binnenkort misschien wel helemaal kon stoppen. Voorts meldde hij nog extra verbeteringen in zijn gezondheid, inclusief het feit dat hij... opa was geworden. Ja ja, wat je al niet bereikt in twee weken plantaardig eten! Thuis moesten we hardop lachen toen dit als een serieus bewijs werd aangedragen waarom je veganist zou moeten worden.

3 positieve punten aan de film die ik niet onvermeld wil laten:
– Terechte kritiek op biologische landbouw (slechter voor milieu, even slecht voor je gezondheid en niet veel beter voor dierenwelzijn);
– Terechte kritiek op het paleo-dieet;
– Er wordt (kort) benadrukt dat je als veganist echt vitamine B12-supplementen nodig hebt.

Conclusie
Ik vermoed dat de maker 'veganist voor de dieren' is, maar het geoorloofd vindt om alle middelen in het werk te stellen, inclusief misleiding en leugens om bestwil, om maar zo veel mogelijk mensen te overtuigen van veganisme. Ik vind dat immoreel, vooral omdat er zeer slechte medische en voedingsinformatie wordt verspreid en nodeloos wantrouwen/complotdenken aanmoedigt tegen tal van instanties.
Ook hierbij geldt: geloof niet alles wat in je straatje past. Je doel kan goed zijn, maar je methode verkeerd. Wellicht hebben de dieren en het milieu er baat bij dat mensen, die emotioneel met beloning en straf zijn beïnvloed, na het kijken ervan veganist willen worden. Maar de opzet was om mensen gezonder te maken en dat zal slecht gaan met dergelijke pseudowetenschappelijke informatie. Als dierenwelzijn (en milieu) Andersens eigenlijke doel is, dan bedriegt hij bovendien zijn kijkers met 'leugens om bestwil'; de eerlijkheid zou hem gebieden open kaart te spelen over zijn ware intenties. What the Health is een docu die, naar ik vermoed, uiteindelijk de menselijke gezondheid meer schaadt dan baat.

Misleidende memes
Op de website bij de film staan een flink aantal 'memes' waarin wetenschappelijke resultaten van studies (met bronvermelding) worden gepresenteerd met gezondheidsclaims die - niet toevallig natuurlijk -  gunstig uit vallen voor een veganistisch dieet. Maar wie de studies er bij pakt, zal opvallen dat zelfs de resultaten van die studies nogal gekleurd worden weergegeven. Een voorbeeldje:Wie de moeite neemt deze studie er op na te slaan, leest echter de volgende conclusie:

Overall, we conclude that a greater intake of total protein intake is associated with a higher type 2 diabetes incidence in European populations, but the effect of protein intake is small and known type 2 diabetes risk factors are also important. Our results show that protein of animal origin is largely responsible for the association—not plant protein. The association is confirmed in women, not in men, and is strongest in obese women. The association cannot be explained by a single food source. In view of the rapidly increasing prevalence of type 2 diabetes, limiting iso-energetic diets high in dietary proteins, particularly from animal sources, should be considered.

Die 22 procent uit de afbeelding komt uit dit stukje, eerder in het artikel:

The HRs with increasing intake of protein over the quintiles show a linear dose-response relation. The association between total protein intake and type 2 diabetes appears to be largely explained by animal protein, with a 22% higher type 2 diabetes incidence when comparing highest versus lowest quintile and 5% higher incidence per 10-g increment of animal protein intake.

Het gaat telkens om relatieve risico's en de belangrijkste aanwijzing is dat de totale proteïne-inname een rol speelt, waar die vandaan komt, lijkt toch minder van belang. De stijging van het risico lijkt vooral te op te treden vanaf een toch al erg hoge proteïne-inname. Deze studie laat ook grote verschillen per land, sekse en 'BMI-klasse' zien. De onzekerheden zijn groot en wie die negeert, zou op basis van ditzelfde onderzoek ook een meme kunnen maken waarin de Nederlandse man aangeraden wordt meer dierlijke proteïnen te nemen en minder plantaardige (HR's respectievelijk 0,88 en 1,36 per 10 gram).

Gezond eten komt toch altijd weer neer op wat Luc Bonneux in vijf woorden samenvatte: "eet gevarieerd, word geen vetzak. De rest is kabaal voor de boekjes."
[Pepijn van Erp]

 

Hersenonderzoek bij Robbert van den Broeke?

vr, 16/06/2017 - 06:00

Met het verstrijken van de tijd worden de strapatsen van zelfverklaard medium Robbert van den Broeke steeds bizarder. Zo zat hij begin 2016 zes dagen vast op verdenking van bedreiging via internet, liggen er naar verluidt nog alien tentakels in zijn vriezer te wachten op DNA-onderzoek en beweert hij recentelijk de vrouw van Joran van der Sloot bezwangerd te hebben. Er was echter ook een periode waarin sommigen zijn claims nog serieus wilden onderzoeken. Nederlandse wetenschappers zouden zelfs hersenonderzoek hebben gedaan bij Van den Broeke waaruit zou blijken dat hij nagenoeg hersendood is tijdens zijn paranormale sessies.

Dit is onder andere opgetekend door parapsycholoog Richard Krebber in een stuk in ParaAstro (2014, pdf). Het zou gaan om EEG-metingen:

Als eerste willen we met E.E.G.-apparatuur (Elektro Encefalo Gram; meet de activiteit van de hersenen aan de oppervlakte van de schedel) uitgebreid onderzoek doen naar de bewustzijnstoestand van Robbert, terwijl hij mentale foto’s maakt op digitale camera’s. Robbert is eerder al op die manier onderzocht en uit de twee onderzoeken bleek, dat Robbert inderdaad in staat was om mentale foto’s te maken terwijl zijn E.E.G. op die momenten aangaf dat hij nagenoeg hersendood was.

Van den Broeke in een Engelstalige YouTube-video waarin hij ook spreekt over het wetenschappelijk onderzoek dat naar hem gedaan zou zijn.

Nu kun je met EEG-metingen helemaal geen hersendood vaststellen, maar erg veel details staan er sowieso niet in het stuk over dat onderzoek. En die zijn ook nauwelijks elders te vinden. Wel wordt door het kamp Van den Broeke de suggestie gewekt dat de betrokken wetenschappers met de resultaten verlegen zijn en onder de pet willen houden. Zie bijvoorbeeld deze video uit 2013 (vanaf 5:15).

Dit blijkt niet helemaal het zoveelste onzinverhaal rond Van den Broeke. In een recent audioberichtje (vanaf 3:15) onthult Stan Pluijmen (partner in crime van Van den Broeke) aan Constantia Oomen dat er in ieder geval onderzoek zou zijn gedaan door Hans Gerding en Klaas van Egmond.  Geen onbekende wetenschappers, beiden waren hoogleraar. Gerding was bijzonder hoogleraar metafysica in de geest van de theosofie aan de universiteit van Leiden en directeur van het Parapsychologisch Instituut. Van Egmond is een prominente persoon in duurzaamheidskringen en tot voor kort hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Van Egmond staat ook bekend om zijn interesse in het graancirkelfenomeen en zal via die hoek vermoedelijk in contact gekomen zijn met Van den Broeke.

Een onderzoek aan het Parapsychologisch Instituut was indertijd misschien nog niet zo'n gek idee. Wijlen Rob Nanninga opperde in 2006 (dus nog na het genverbrander-incident) op het Fok!-forum dat dat misschien wel een geschikte partij zou zijn om een eerste onderzoek uit te voeren als redelijk neutrale partij die niet verdacht kan worden van een vooringenomen (skeptische) houding tegenover het paranormale. Op een eerdere uitnodiging (in 2005) vanuit Skepsis was Van den Broeke niet ingegaan, hoewel die altijd riep - en nog steeds roept - dat hij graag onderzocht wil worden.

Uit onafhankelijke bron kreeg ik bevestiging dat deze hooggeleerde heren inderdaad iets van een onderzoek gedaan hadden met Van den Broeke. Maar toen ik ze zelf per e-mail vroeg om een toelichting over wanneer het plaatsgevonden zou hebben en waar (aan het Parapsychologisch Instituut?), wie er nog meer bij betrokken waren, wat de onderzoeksvragen en onderzoeksopzet waren geweest, en natuurlijk wat de resultaten waren, kreeg ik helaas nul op het rekest. Na een keer aandringen schreef Van Egmond namens beiden: "eerdere ervaringen en mailwisselingen hebben duidelijk gemaakt dat onze wederzijdse mens- en wereldbeelden dermate ver uit elkaar liggen, dat verdere uitwisseling van informatie over dit onderwerp zinloos is." en dat ze dus niet bereid waren mij meer informatie te verschaffen.

Beetje jammer en wat flauw, vond ik. Met Van Egmond heb ik in het verleden inderdaad wel eens een akkefietje gehad, maar met Gerding had ik nog nooit eerder contact gezocht en ook nog nooit over zijn activiteiten geschreven.
Gelukkig lieten de heren via een tussenpersoon toch wat meer los. Ja, Gerding en Van Egmond hebben een verkennend onderzoekje met Van den Broeke gedaan. En ja, daar was ook sprake van een soort EEG-meting. Die was echter wat provisorisch, met slechts twee elektroden (normaal gebruik je er iets van 20). Het is dus niet echt verrassend dat er niets bijzonders uit kwam. De elektrische signalen van het hart zouden al voor te veel storing hebben gezorgd om iets over hersenactiviteit te kunnen zeggen, laat staan dat ze iets als 'hersendood' of een gebrek aan hersenactiviteit hebben waargenomen.
Wat ze nog meer gedaan hebben aan tests met Van den Broeke is me niet bekend. Volgens Pluijmen beschouwden ze de paranormale foto's van Robbert als bedrog en waarom zouden we daaraan twijfelen als het vanuit die hoek gemeld wordt?

Of het onderzoek van Van Egmond en Gerding hetzelfde onderzoek betreft als waarover Krebber het heeft, is overigens niet helemaal zeker, maar het lijkt voor de hand te liggen. Of we de overige details van het verhaal van Pluijmen kunnen vertrouwen, is ook maar de vraag, bijvoorbeeld over dat onderzoek bij spiritueel therapeut Rens Hendriks ('het extreme geval'), die er mede verantwoordelijk voor is dat Van den Broeke het spirituele pad op ging.

Veel blijft nog onduidelijk, maar in ieder geval is nu weer een detail uit de 'Van den Broeke'-saga enigszins opgehelderd en wie weet volgt de rest ook nog wel een keer.

Green Happiness interviewt David Wolfe over levensduurverlengende buckyballs

ma, 12/06/2017 - 14:58

Een tijdje geleden konden we allemaal lachen om de onzin die de dames van Green Happiness zoal de wereld inslingeren aan, vast goedbedoelde, maar volstrekt ongefundeerde voedingsadviezen. En voor wie het niet meer weet, kijk even de video terug die Arjen Lubach erover maakte. Natuurlijk gingen de dames gewoon door. Vandaag bereikten ze wel een nieuw dieptepunt door een interview met ... David Wolfe.

De dames van Green Happiness flankeren David Wolfe

Voor wie het niet weet, David 'Avocado' Wolfe is een van de grootste onzinverkopers die op aarde rondloopt en uw Facebook tijdlijn wel eens vervuilt met bizarre pseudowetenschap doordat een wat minder skeptische Facebookvriend zijn posts deelt. Wolfe gelooft onder andere in chemtrails, de platte aarde, is antivaxxer en wie weet niet wat meer. Of hij doet in ieder geval heel erg goed alsof, omdat elke aandacht voor hem misschien wel leidt naar zijn webwinkeltje met superfoods. Fameus is ook zijn cacaofantasie.

Het interview op de website van Green Happiness werd echter al snel weer verwijderd, misschien door de ophef op Twitter. Gelukkig kan de geïnteresseerde het nog wel lezen middels een kopie in een internetarchief. In het stuk promoot Wolfe vooral het nuttigen van actieve koolstof, maar liever nog koolstof in de exotische vorm van het C60 molecuul, Buckminsterfullereen, ook wel bekend als Buckyballs. Wolfe:

Een onderzoeker uit Frankrijk was bezig met onderzoek naar C60 en het effect op dieren en met name muizen. Wat er gebeurde was dat hij per ongeluk de levensduur van muizen verdubbelde. Hij bewees ook dat C60, of superhoutskool, in wezen het meest krachtige ontgiftingsmiddel van alle tijden is én dat detox belangrijker is dan voeding.

Die claim lijkt gebaseerd op onderzoek van Franse wetenschappers onder leiding van Fathi Moussa (Université Paris-Sud) die er in 2012 een artikel over publiceerden in Biomaterials:  The prolongation of the lifespan of rats by repeated oral administration of [60]fullerene. De onderzoekers zetten drie groepen ratten op een verschillend 'dieet'. Ze kregen in het begin dagelijks ofwel een injectie (in de maag) met water, met alleen olijfolie, ofwel olijfolie met de C60 moleculen. Na de eerste week kregen ze deze behandeling nog maar eens per week en later nog maar eens per twee weken. Dat deden ze totdat één rat (uit de controlegroep met water) na 17 maanden de geest gaf. Daarna werden de overige dieren verder niet behandeld, maar alleen geobserveerd.
De dieren in de watergroep bleken aan het einde gemiddeld 22 maanden geleefd te hebben, die in de olijfoliegroep 26 maanden, maar die in de olijfolie+C60 groep maar liefst 42 maanden (waaronder een rat die de bijzondere hoge leeftijd van 66 maanden zou hebben gehaald). De onderzoekers speculeerden dat de anti-oxiderende eigenschappen van de C60 moleculen hiervoor verantwoordelijk zouden kunnen zijn.

Het artikel ging in 2012 als een vuurtje rond, maar er kwam snel ook kritiek. In een artikel in de Huffington Post worden ook een aantal duidelijke fouten in de het stuk aangewezen. Maar die verkeerde grafieken en dubbel gebruikte microscoopafbeeldingen van leverweefsel, werden later in een corrigendum rechtgezet door de Franse onderzoekers. Laten we er maar even van uitgaan dat het om oprechte vergissingen ging.
De rest van de kritiek blijft gewoon staan, misschien is het belangrijkste op te merken dat het maar om 6 ratten per groep ging bij het experiment waarin gekeken werd naar de levensduur. Dat was trouwens ook niet onderzoeksvraag vooraf, die was eerder gericht op het bekijken of C60 een mogelijk toxisch zou werken, dus of het mogelijk de levensduur zou verkorten!

Uit het artikel in de Huffington Post:

It seems even the lead author Fatmi Moussa who admits he will be repeating the study with larger groups isn’t so convinced himself. Asked if he has started taking some of his own medicine he replied “no, I do not consume C60 at this time.”

Ik vond nog geen recenter onderzoek (van Fathi Moussa) waarin dit onderzoek zou zijn herhaald. Er is nog maar weinig reden om aan te nemen dat dit meer is dan een statistische uitschieter. Jammer voor al die ratten die zitten te springen om zo'n levensverlengend elixer.

Platform Integrale Gezondheidszorg misleidt met petitie 'Alle uren tellen'

zo, 04/06/2017 - 19:24

Heel wat alternatief werkende artsen zullen zich vanaf 1 januari 2018 niet meer als arts mogen presenteren. Alle basisartsen die voor 2013 hun artsexamen haalden, moeten zich namelijk voor het eind van dit jaar laten herregistreren in het BIG-register. En dat wordt lastig als je niet kan aantonen dat je in de afgelopen vijf jaar gemiddeld minstens 8 uur per week reguliere zorg hebt verleend. Jan Willem Nienhuys, secretaris van Skepsis, voorzag op het Skepsis-blog dat bijvoorbeeld de AVIG heel wat zieltjes zal verliezen. En dat alternatieve zorginstellingen die zich nu nog 'artsencentrum' noemen, hun naam zullen moeten wijzigen.

Aanhangers van alternatieve zorg vinden het natuurlijk volkomen onterecht dat de tijd die met homeopathische kletspraatjes, creatief geprik met acupunctuurnaaldjes, onzinnig geduw en getrek aan ledematen, en wat voor kwakzalverij nog meer, niet meetelt. Het verse Platform voor Integrale Gezondheidszorg startte daarom zeer recent een petitie: 'Alle uren tellen!' In de begeleidende tekst deed het platform eerst voorkomen alsof de minister bij het invoeren van de herregistratie was afgeweken van een advies van de KNMG, die als standpunt zou hebben dat dit soort alternatieve handelingen uitgevoerd door een arts wél zouden moeten meetellen. Uiterst merkwaardig. Maar het bleek bij navraag natuurlijk gewoon een leugen.

Toen de Vereniging tegen de Kwakzalverij dit aan de kaak stelde bij de KNMG en die vervolgens een boze mail stuurde naar het platform, werd de tekst bij de petitie ijlings aangepast, maar dat zie je alleen als je op het knopje 'nieuws' bij de petitie klikt of helemaal naar beneden scrollt. Op de website van het platform staat iets van uitleg:

Wij waren er op basis van onze bronnen vanuit gegaan dat de KNMG dit standpunt deelde, maar dat blijkt onjuist. Uiteraard betreuren wij dit standpunt, want er is geen land in Europa is waar dit onderscheid zo gemaakt wordt. Integendeel, in Zwitserland bijvoorbeeld worden acupunctuur, homeopathie, natuurgeneeskunde en antroposofische geneeskunde volledig gelijkgesteld aan de conventionele geneeskunde en vanuit de basisverzekering vergoed (1). Ook in Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Italië en Portugal is er volledige erkenning van deze vakgebieden en zijn de titels van artsen beschermd.

Dit is behoorlijk schijnheilig. Het platform wist al een week voordat de KNMG zelf aan de bel trok, dat niet kon kloppen wat er gesteld werd. Op 23 mei had Nienhuys ze dat namelijk al duidelijk gemaakt na opheldering gevraagd te hebben bij de KNMG. En dat ze in andere landen van overheidswege anders omgaan (qua vergoeding of erkenning) met alternatief werkende artsen, zegt ook niet direct iets over het standpunt van de organisaties in die landen die een vergelijkbare positie hebben als de KNMG. En dat ook nog los van de vraag of ze hier wel een waarheidsgetrouwe weergave geven van de situatie in die landen. Maar dergelijke nuances zal ze wel een (integrale) zorg zijn.

Bij de Vereniging tegen de Kwakzalverij kunt u meer lezen over deze petitie en de herregistratie.

NB Wie de website van het platform bekijkt zal ook nogal wat verwijzingen naar onderzoeken aantreffen die al eerder besproken zijn op de websites van de VtdK en Kloptdatwel. Zo kom je op de homepage de onderzoeken van Kooreman en Baars tegen, maar ook de biggenstudie van Camerlink en Ellinger. Het platform lijkt een voorzetting van het Patiëntenplatform Complementaire Gezondheidszorg (de bestuursleden komen nagenoeg overeen), die we kennen van de door prominenten ondertekende kwakbrief, die ook behoorlijk misleidend was. Wie dus denkt dat deze misleiding slechts een beginnersfoutje was van onervaren bestuursleden van een nieuwe stichting, heeft het mis.

Antivaccinatiefabeltje leidt tot moordpoging op arts van consultatiebureau

wo, 31/05/2017 - 11:27

De Rechtbank Den Haag heeft onlangs een vrouw veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 4 jaar en TBS met dwangverpleging. De vrouw had getracht een consultatiebureau-arts te vermoorden. De reden? Ze was ervan overtuigd dat haar zoontje autistisch was geworden na een vaccinatie die door deze arts was gegeven. Het malicieuze fabeltje over de beweerde link tussen vaccinaties en autisme, al vele malen krachtig weerlegd, eiste hier bijna een mensenleven.

Van alle onzin die rondzingt over vaccinaties is de mythe van een verband tussen de toediening van vaccins – met name het BMR-vaccin wordt vaak genoemd – en het ontstaan van autisme toch wel het meest hardnekkig en het meest kwaadaardig. Het meest hardnekkig, omdat het er kennelijk niet toe doet hoe grondig deze mythe inmiddels is weerlegd. Diverse onderzoeken onder opgeteld miljoenen kinderen hebben nooit een verband aangetoond, maar de aanhangers van de theorie accepteren kennelijk alleen onderzoek dat zo’n verband wél aantoont. Het is bovendien het meest kwaadaardige sprookje, want het praat ouders – die immers de beslissing tot vaccinatie hebben genomen – volstrekt onterecht een levenslang schuldgevoel aan als hun kind autistisch blijkt te zijn. En het wijst met de beschuldigende vinger, soms op zeer intimiderende wijze, naar de artsen die de vaccinaties geven. In het beste geval worden die als gehersenspoelde idioten weggezet, in het ergste als misdadigers van het ergste soort die op de loonlijst van Big Pharma staan. Met zo’n klimaat is het vragen om ongelukken.

En die hebben zich nu dus voorgedaan. Niet in het gepolariseerde Amerika, waar we ons de moorden op abortusartsen nog herinneren, of in Pakistan, waar vaccinatieteams onder begeleiding van de politie hun werk moeten doen. Nee, gewoon hier in Nederland, in Zoetermeer om precies te zijn. De nu veroordeelde vrouw bedreigde het slachtoffer al meer dan een jaar omdat zij de arts die haar zoon een inenting gaf verantwoordelijk hield voor diens autisme. Eind augustus 2016 wist ze het beveiligde consultatiebureau waar de arts werkte binnen te dringen en het slachtoffer tweemaal met een stiletto te steken of te snijden. De arts raakte gewond aan haar slaap en wang, en is tot op de dag van vandaag nog niet aan het werk, waarbij het de vraag is of zij ooit nog haar beroep zal kunnen uitoefenen. De dader kon gelukkig snel worden overmeesterd door collega’s en is nu dus veroordeeld wegens poging tot moord en tevens voor bedreiging.

Voor het bewezen verklaren van een poging tot moord is nodig dat de dader ‘met voorbedachten rade’ een ander van het leven probeerde te beroven. Die voorbedachte raad kon hier tamelijk gemakkelijk worden aangetoond. Er waren diverse getuigen met wie de vrouw haar voornemens had gedeeld, op haar iPad was gezocht op termen als “taakstraf moord” en er kwamen WhatsApp-berichten boven tafel met weinig verheffende teksten als “Heb gezegd die kanker hindoestaans vrouw kan maar beter niet meer in zoetermeer werken want als ik haar vind is ze van mij”. De Haagse rechtbank zal wel eens moeilijker zaken behandeld hebben. Spijt heeft de veroordeelde vrouw blijkens het rechtbankvonnis niet: het slachtoffer zou haar verdiende loon hebben gekregen.

De vraag wie nu verantwoordelijk is voor dit drama is eigenlijk tweeledig. Strafrechtelijk bezien is de zaak eenvoudig: alleen de dader is verantwoordelijk. In dit geval gaat het om een vrouw met duidelijke psychiatrische problematiek. De geraadpleegde deskundigen – een psychiater en twee psychologen – constateren bij haar een borderline persoonlijkheidsstoornis, een chronische aanpassingsstoornis en zwakbegaafdheid. De vrouw is dan ook verminderd toerekeningsvatbaar. De kans op recidive is groot en een intensieve behandeling noodzakelijk.

De vraag naar de morele verantwoordelijkheid is veel lastiger. Een zwakbegaafde moeder verzint niet zelf dat er een verband zou zijn tussen vaccinaties en autisme, die wordt met die gedachte vergiftigd door anderen. Het minste wat we kunnen concluderen is dat het bepaald niet helpt dat er nog altijd vele tientallen – ook Nederlandstalige – websites zijn waarop dit gevaarlijke antivaccinatiefabeltje wordt verkondigd. Het helpt evenmin dat zogenaamde CEASE-therapeuten het fabeltje niet alleen in stand houden, maar het zelfs uitbuiten en veel geld verdienen aan het geven van valse hoop op ‘genezing’ aan wanhopige ouders, dit ondanks het feit dat de Reclame Code Commissie deze therapeuten meerdere malen op de vingers heeft getikt vanwege hun misleidende claims.
Ook het feit dat beroemdheden en andere invloedrijke figuren de ex-arts Andrew Wakefield, aartsvader van de autismemythe en uit zijn beroep gezet wegens wetenschapsfraude, een steuntje in de rug geven bij het vertonen van zijn propagandafilm Vaxxed, is weinig behulpzaam. Daarbij maakt het weinig uit of het gaat om acteurs of politici. En ook nepnieuws over prutstudies in dubieuze tijdschriften, waar het vooral om geld lijkt te draaien, helpen ons niet veel verder. Dat zulke studies meestal weer worden ingetrokken moge zo zijn, maar het is de publicatie die online blijft hangen, veel meer dan het daarna weer door de versnipperaar halen van het ‘onderzoek’ in kwestie.

Wat wel zou helpen, is als de media die over een zaak als de moordpoging op de Zoetermeerse arts berichten, klip en klaar zouden melden dat het verband tussen vaccinaties en autisme nooit bewezen is en op basis van uitvoerig onderzoek naar het rijk der fabelen kan worden verwezen. Als we echter kijken naar de berichtgeving in deze zaak – NOS, Telegraaf, AD – dan moeten we constateren dat zulke volstrekt feitelijk informatie niet met de lezers gedeeld wordt. Volstaan wordt met de vermelding dat de moeder de arts verantwoordelijk hield voor het feit dat haar zoontje autistisch was geworden na de vaccinatie, of woorden van gelijke strekking. Het zou erg fijn zijn als media hier de verantwoordelijkheid zouden voelen lezers correct en volledig te informeren. Bij complottheorieën als Pizzagate kan dat gewoon - NOS, Telegraaf, AD -, dus waarom het bij antivaccinatiefabeltjes niet gebeurt, is mij een raadsel.

Sterven aan een oorontsteking - homeopathisch advies werd Francesco (7) fataal

di, 30/05/2017 - 14:35

Een drama in Italië: de zevenjarige Francesco werd vrijdagmiddag hersendood verklaard in het ziekenhuis van Ancona. Hij overleed aan een dubbele oorontsteking waartegen te laat een adequate behandeling werd gestart. Pas nadat het jongetje na vijf dagen hoge koorts bewusteloos raakte, brachten zijn ouders hem dinsdagnacht naar het ziekenhuis waar helaas niet veel meer voor hem gedaan kon worden: zijn hersenen bleken al te zeer aangetast door de uit de hand gelopen infectie. Dit was waarschijnlijk heel anders gelopen als de ouders niet hadden vertrouwd op de homeopathische arts die Francesco behandelde en hen afraadde om in dit geval de reguliere gezondheidszorg op te zoeken.

Dit nieuws is in het Nederlands te lezen via het AD (Bl€ndl€), maar meer informatie is uiteraard te lezen op de Italiaanse nieuws websites, een verzameling links hieronder.

Het gaat om een homeopathisch arts met de naam Massimiliano Mecozzi, waarbij de familie al een aantal jaren liep. Die zette bij Francesco een homeopathische behandeling in voor de ooronsteking en keek het aldus 15 dagen aan, terwijl het maar niet beter ging met de jongen. Er is ook sprake van een kinderarts van de familie, maar die stelt dat hij in die periode nooit geraadpleegd is door de familie.
Volgens een bericht had Mecozzi had zich een paar jaar geleden uit het artsenregister laten schrijven om zich bij een mystiek-spirituele beweging te voegen die gellft dat de Apocalyps aanstaande is. In die tijd zou hij klusjes verrichten in een supermarkt. Blijkbaar kon hij zich een paar jaar later weer moeiteloos inschrijven als arts.
De ouders zouden geen verstokte aanhangers van de homeopathie zijn, maar er wel op vertrouwen voor 'onschuldige' aandoeningen. Er is wel sprake van dat zij niet snel naar antibiotica zouden willen grijpen. Intussen is er een onderzoek wegens doodslag ingesteld naar deze homeopaat. Bij een huiszoeking werden zijn computers, telefoons en 'medicijnen' in beslag genomen.

Selectie uit de Italiaanse berichtgeving:

Intussen zijn er natuurlijk ook verdedigende reacties vanuit het homeopathische kamp. Meer daarover is te vinden op het weblog van Sylvie Coyaud: Ocasapiens - Indietro tutta. Komt er op neer dat de organisaties van homeopaten stellen dat homeopathie alleen maar bedoeld is als aanvullende behandelwijze. En de eeuwige dooddoener dat het in de reguliere zorg ook wel eens misgaat. Lees bijvoorbeeld ook dit interview met Christian Boiron. Die stelt heel hypocriet dat het bij verantwoorde toepassing van homeopathie allemaal valt en staat met de deskundigheid van de arts, maar intussen wel zijn miljoenen heeft verdiend met de verkoop van onwerkzame suikerbolletjes onder de naam Oscillococcinum die gewoon via de drogisterijen worden verkocht, zonder dat daar een arts aan te pas hoeft te komen.

Raspoetin en Hofmans: two of a kind!

wo, 24/05/2017 - 06:00

Cees Renckens schrijft columns voor Kloptdatwel. Van 1988 tot 2011 was hij voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Foto: Klaas Jaarsma

Als het aan de chagrijnige mevrouw van de garderobe had gelegen dan had ik het nu volgende verhaal niet kunnen schrijven. Op vakantie in St. Petersburg bezocht ik het bijzonder fraaie Joesoepov-paleis, dat nu een gelijknamig museum is. De rijke Joesoepov-familie liet dit monumentale gebouw ook bijzonder weelderig en smaakvol inrichten en bezat ook de nodige kunst. Het interieur is minstens zo mooi als dat van de Hermitage, maar intiemer want wat overzichtelijker qua omvang.

Na voltooiing van de route door het museum informeerde ik bij de garderobemevrouw hoe ik nu bij de Raspoetin-expositie kon komen, die zich volgens mijn reisgids in de kelder van dit gebouw zou moeten bevinden. Ze ontraadde mij een bezoek daaraan ten stelligste, want die zou eerst om 17 uur open gaan en de toelichting was alleen Russischtalig. Op het punt staand om teleurgesteld af te druipen kwam er een andere goed Engels sprekende museummedewerkster naar mij toe, die het gesprek had afgeluisterd en zij vertelde dat er aparte kaartjes gekocht moesten worden, maar dat we daarna zelfs een rondleiding konden krijgen.

In de kleine expositie met enkele ensceneringen van Raspoetins laatste uren kwam het hele verhaal van de vrome, maar eveneens ontuchtige en intrigerende Siberische monnik van boerenafkomst weer tot leven. Raspoetin werd in deze kelder gedood op gruwelijke wijze, omdat zijn politieke invloed op de tsaar te groot was geworden. Vijf samenzweerders nodigden de niets vermoedende monnik uit voor een gezellig samenzijn, maar deden eerst cyaankali in zijn glaasje Madeira en mishandelden daarna de verzwakte Raspoetin op gruwelijke wijze waarna prins Felix Joesoepov hem tenslotte met een pistoolschot vermoordde.
Over de exacte toedracht doen overigens ook iets andere verhalen de ronde. Zijn lijk werd in de halfbevroren rivier gegooid en drie dagen later gevonden, waarna er sectie op werd verricht. Het verslag van de patholoog-anatoom hangt in de opstelling. Dat was in 1916, een jaar voordat in Rusland de rijke aristocratie door de revolutie zou worden verdreven.

Raspoetin met Joesoepov

Cees Renckens (r) met Raspoetin op de foto

Ons land heeft ook zijn Raspoetin gehad in de persoon van Greet Hofmans (1894-1968) en de paralellen zijn opvallend. Beiden waren laag geschoold en wisten met hun charisma en spirituele kletsverhalen machthebbers van koninklijke bloede in te palmen. Aan beiden werden geneeskrachtige gaven toegedicht en via gebedsgenezing zou in Soestdijk de oogkwaal van prinses Marijke (gevolg van in de baarmoeder opgelopen rode hond-infectie) worden genezen, terwijl in St. Petersburg de hemofilie (erfelijke bloederziekte) van het tsarenkind Aleksej moest worden genezen.
Ook van Greet Hofmans werd de invloed op staatszaken veel te groot en Juliana begon pacifistisch-spirituele wartaal uit te slaan. De politiek greep in en verwijderde Hofmans in 1956 van  het hof. Dat zal voor haar een pijnlijke en vernederende geschiedenis zijn geweest. Toch heeft zij zich – als wij het gruwelijke einde van Raspoetin in aanmerking nemen – bepaald niet mogen beklagen over deze Nederlandse manier van het verwijderen van een gebedsgenezer van het hof. Ze ontving weliswaar wat dreigbrieven, maar  is nooit mishandeld en stierf gewoon een natuurlijke dood. Raspoetin had er voor getekend.

Quaning - onzin opgediend op een bedje van theoretische natuurkunde

ma, 22/05/2017 - 17:14

"Quaning is de begeleidingsvorm die met gebruikmaking van kwantuminformatie mensen en bedrijven helpt om hun doel te bereiken. Voor een vaste prijs, snel, duurzaam en met resultaatgarantie. Zodat zij vanzelfsprekend leven en werken waarvoor zij gebakken zijn." Zo wordt het interessant klinkende begrip Quaning geïntroduceerd op de website www.levelfivequaning.com.

Level Five Quaning is een franchiseconcept voor coaches en consultants, je kunt er Quaner mee worden. Nu zijn er talloze van dat soort concepten, vaak gestoeld op dubieuze psychologische theorieën die allang en breed achterhaald zijn, maar dit heeft dus met kwantunmechnica te maken. Serieus?

Het Quaning-gedachtegoed is gestoeld op de theorieën van de Duitse theoretisch natuurkundige Burkhard Heim (1925-2001) en de theorieën en ervaringen van de ontwikkelaar van de Quaning-methodiek Helma Lieberwerth (1962).

Burkhard Heim heeft een groot gedeelte van zijn leven gewijd aan het onderzoeken van ons universum. Daarin onderscheidde hij 12 dimensies, omschreven in de Heim-theorie. Elke dimensie heeft zijn eigen bedoeling. Alle dimensies zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. De invulling en toepassing van deze dimensies op begeleiding van mensen en organisaties op basis van hun zijnsintentie, is beschreven door Helma Lieberwerth.

Het is misschien maar goed dat die arme Burkhard Heim dit niet meer mee heeft hoeven maken. Als obscure theoretisch natuurkundige kende hij in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw enige bekendheid, maar zijn eigenzinnige theorieën hebben nauwelijks voet aan de grond gekregen. Het was echter wel allemaal zuiver natuurkundig en met de vage dimensies 'met bedoelingen' waarmee die mevrouw Lieberwerth hem zo associeert, heeft zijn werk helemaal niets van doen. Het enige wat overeenkomt is het woord 'dimensies' en het feit dat je in Heim zijn model er zes of meer nodig hebt (wat ook niet echt bijzonder is).

Ik citeer nog een stukje van het proza van Lieberwerth, waarin ze laatste vier van haar twaalf dimensies uitlegt. Gewoon omdat het zo hilarisch is:

Dimensies 9, 10, 11 en 12 – Globaal Informatieveld
Dit zijn de dimensies waarin het Globale Informatieveld zich bevindt. Het Globale Informatieveld is bekend onder vele benamingen, zoals collectief geheugen, collectief bewustzijn, Akasha-veld, morfogenetisch veld, nulpuntveld, Unified Field, The Field, Het Veld, quantumveld, de matrix.

Hier komt alles werkelijk samen, is alles met elkaar verbonden. Alles wat we nodig hebben om het leven te leven is hier in blauwdruk, in een nog uit te voeren ontwerp, aanwezig. Onze zijnsintentie komt vanuit dit veld.

Verandering van informatie in het Persoonlijk Informatieveld heeft naast invloed op de onderliggende dimensies, ook invloed in het Globaal Informatieveld. Verandert er iets bij ons, dan heeft dat invloed op de mensen om ons heen en ook weer op de mensen om hen heen, en zo verder.

 

Screenshot van een YouTube-filmpje van Quaning, waarin alleen de software aan bod komt, geen kwantumnonsens.

Wat Quaning als methodiek schijnbaar zo bijzonder maakt, is dat je met software kunt analyseren waar je tegenaan loopt en dan je Persoonlijke Informatieveld kunt bijwerken, zodat "je je zijnsintentie nog vollediger vervult". In een interview in de Telegraaf legt ze uit hoe dat zit met die software:

De basis is software die oorspronkelijk afkomstig is uit de natuurgeneeskunde, waarbij een algoritme een disbalans in het lichaam berekent en opspoort. "we hebben de software zo aangepast dat het toepasbaar is op werknemers en organisaties", vertelt Lieberwerth.

Ik vermoed dat het oorspronkelijk gaat om een softwarepakketje waarmee bioresonantie- of elektroacupunctuurtherapeuten aanrommelen. Gewoon ruis erin, en dan maar gezellig kletsen over de 'resultaten'. Zet er een paar indrukwekkende grafiekjes bij en het komt allemaal heel professioneel en gedegen over. Misschien heeft Lieberwerth gedacht dat ze van dat 'geneeskunde' in 'natuurgeneeskunde' maar beter maar weg kon blijven voor gebruik bij haar nieuw onderneming, en bleef er zo 'natuurkunde' over. En dan maar vaag kletsen over kwantummechanica, want dat is lekker ingewikkeld en Quaners leggen ook ingewikkelde dingen uit aan hun klanten.

Dat "waarvoor zij gebakken zijn" uit het citaat waarmee ik dit stukje begon, komt misschien wat vreemd over. Het zal wel een verwijzing zijn naar de achtergrond van Lieberwerth, ze is de dochter van een banketbakker. Op quaning.info lezen we iets meer over haar. Haar eerste stap op het pad van zelfstandig ondernemer was die als ... paranormaal therapeut. Haar huidige onzinpraatjes die schermen met begrippen waar ze, vermoed ik, zelf weinig van begrijpt, komen dan meteen een heel stuk serieuzer over, niet?

Antivaxxers jubelend over tot twee keer toe ingetrokken studie

za, 20/05/2017 - 22:54

'Studie: gevaccineerde kinderen heftig ongezonder!' kopt een bericht op de beruchte kwakwebsite Wanttoknow.nl. Eindelijk zou er eens een serieus onderzoek gedaan zijn waarin de gezondheid van gevaccineerde kinderen is vergeleken met die van ongevaccineerde. De studie zou bevestigen wat antivaxxers al jaren roepen: dat autisme en ADHD veel vaker voorkomen bij kinderen die netjes hun prikken krijgen. En er zou nu ook blijken dat ze meer kans lopen op allerlei andere aandoeningen. Er klopt echter geen bal van. De studie waar het om gaat is een puinhoop en is achtereenvolgens door twee journals, die niet bepaald bekend staan om hun gedegen peer review, ingetrokken.

Het gaat om een onderzoek onder 666 kinderen die thuisonderwijs kregen. Dit is niet bepaald een groep die je representatief kunt noemen voor de gehele populatie. Dat blijkt ook wel uit de verdeling van kinderen die wel, niet, of gedeeltelijk aan het vaccinatieprogramma tegen kinderziektes hadden deelgenomen. Maar liefst 39% was helemaal niet gevaccineerd en van de gevaccineerden had minder dan de helft alle prikken uit dat programma gekregen. Daarnaast werd alle data verzameld door de moeders te ondervragen, zowel wat de vaccinatiestatus betreft als het voorkomen van aandoeningen en de ziektegeschiedenis. Weinig objectief dus. Alleen al vanwege de manier waarop deze dataset bijelkaar is gesprokkeld, zou je elk resultaat daaruit beter maar negeren; je kunt er echt niets mee.

Volgens antivaxxers zou het zogenaamd de eerste keer zijn dat er een vergelijking zou zijn gemaakt tussen gevaccineerden en ongevaccineerden, maar dat klopt ook al niet. De journals waar het om gaat, in eerste instantie Frontiers in Public Health en daarna Journal of Translational Science, zijn (online) uitgaves van organisaties die niet bepaald een goede reputatie hebben. De peer review bij Frontiers werd bijvoorbeeld gedaan door een chiropractor en iemand die er nauwelijks ervaring mee had. Frontiers stelde bij de intrekking heel lafjes dat het artikel slechts 'provisional accepted' was.
Als zulke platforms zo'n studie al intrekken, kun je er eigenlijk wel van uitgaan dat het wel heel erg duidelijk om onzinwetenschap gaat. Antivaxxers zien in de intrekking natuurlijk eerder een paniekreactie van BigPharma en alles dat onder hun invloed staat.

Waarom antivaxxers zo blij mee zijn met deze studie is alleen maar te verklaren uit het feit dat de zogenaamde resultaten hun waanideeën lijken te bevestigen. De manier waarop de studie tot stand is gekomen is mijns inziens al genoeg om 'm in de prullenbak te gooien, maar voor wie graag de dirty details induikt, kan ik de volgende blogs aanraden:

In De Balie: Well Fed - documentaire over genetisch gemodificeerde landbouw

ma, 15/05/2017 - 12:39

Well Fed is een documentaire over genetisch gemodificeerde landbouw. Met name in Europa is er veel weerstand tegen GMO's terwijl die in potentie toch een belangrijke bijdrage kunnen leveren om voedselzekerheid en economische omstandigheden voor miljoenen op deze wereld te verbeteren.

In Well Fed gaan de makers - wetenschapsjournalist Hidde Boersma, regisseur Karsten de Vreugd en cameraman Philips Fountain - op bezoek bij experts, maar ook bij boeren in Bangladesh om een antwoord te vinden op de vraag of het moreel wel verdedigbaar is om tegen genetische modificatie te zijn. Op zaterdag 27 mei wordt de documentaire vertoond in De Balie en volgt er daarna een gesprek met de filmmakers en andere experts over de toekomst van genetische modificatie.

Gratis kaartjes!

Kloptdatwel? mag  voor dit programma drie keer twee kaarten weggeven. Ben je geïnteresseerd, stuur dan een mailtje naar de redactie met je naam en contactgegevens. We verloten de kaartjes onder iedereen die vóór donderdag 18 mei 24.00 uur reageert (vermeld 'Kaartjes voor Well Fed' in de onderwerpregel).

Meer informatie over Well Fed is te vinden op de bijbehorende website.

 

Rain-supplementen: een regen aan klachten

vr, 12/05/2017 - 06:00

Rain International is producent van diverse supplementen. Vooral de producten Soul en Core worden intensief gepromoot met mooie plaatjes en praatjes, meestal door 'Rain partners'. In wezen gaat het om zakjes geperste zaden die allerhande gezondheidsvoordelen zouden hebben. Inmiddels heeft de Reclame Code Commissie echter al in vier uitspraken vastgesteld dat degenen die de Rain-supplementen aanprijzen daarbij te ver gaan en de wet overtreden.

Een zakje Rain Soul (afbeelding: http://rainintl.com/home)

Rain springt in op de populariteit van zaden. In een zakje Rain Soul zitten zwart komijnzaad, zwart frambozenzaad en pitten van de Chardonnay-druif terwijl Rain Core mariadistelzaad, zwart komijnzaad, veenbeszaad en nog een hoop andere ingrediënten bevat, zoals boerenkool, paardenbloem en tarwegras.[1] De zaden worden koud geperst en in een zakje gedaan, waaraan dan nog flink wat water wordt toegevoegd. Smaakstoffen zitten er ook in, waardoor Soul naar granaatappel en passievrucht zou moeten smaken en Core naar pepermunt. Natuurlijk zijn de producten veganistisch, halal, GMO- en glutenvrij. Neem de producten samen, en het effect van beide wordt nog versterkt, aldus de producenten, die trots van 'superkracht' reppen.
Je moet er als consument wel even voor in de buidel tasten, want voor een doosje met 30 zakjes moet je al gauw tussen de 70 en 85 euro neertellen, afhankelijk van de distributeur. Je kunt ook zelf distributeur van Rain-producten worden, 'Rain partner' zoals dat heet. Met zulke constructies is het niet verwonderlijk dat op bepaalde discussiefora al van een piramidespel wordt gerept. De vergelijking met bijvoorbeeld Herbalife dringt zich inderdaad al snel op.

Diëtist Rob van Berkel schreef een tijd terug een kritisch artikel over de supplementen Soul en Core. Daarin betoogt hij gedetailleerd dat sprake is van misleiding. Zijn conclusie is:

"De producten Rain Soul en Rain Core liften mee op het gezonde imago van zaden. Onduidelijk is echter of de producten van Rain dezelfde voedingsstoffen bevatten en dus dezelfde eigenschappen hebben. Doordat de zaden geperst zijn verandert zonder twijfel de voedingswaarde. In ieder geval ontbreken de vetten op de voedingswaardedeclaratie, die (mede) verantwoordelijk worden gehouden voor enkele gunstige effecten. Andere voedingsstoffen zouden worden geconcentreerd, maar analysecijfers daarvan ontbreken. Het komt erop neer dat erg veel onduidelijk is, terwijl Rain en distributeurs doen voorkomen alsof die duidelijkheid er wel is waardoor de consument misleid wordt."

Van Berkel diende vorig jaar ook een klacht in bij de Reclame Code Commissie tegen een partner die Rain-supplementen aanprijst en verkoopt. Die klacht werd op 23 augustus 2016 door de voorzitter van de RCC gegrond verklaard. De adverteerder had diverse medische claims gedaan die o.a. inhielden dat de ingrediënten in de Rain-producten het darmstelsel zouden kalmeren, de lever zouden ontgiften, ontstekingen zouden remmen en pijn zouden verminderen. Daarmee worden de supplementen volgens de voorzitter als geneesmiddelen neergezet en is de Geneesmiddelenwet van toepassing. Nu geen sprake is van een handelsvergunning voor deze 'geneesmiddelen' worden de uitlatingen als verboden geneesmiddelenreclame aangemerkt. Ze zijn in strijd met artikel 84 Geneesmiddelenwet.

Op 11 april 2017 deed de voorzitter van de RCC opnieuw uitspraak over reclame voor Rain-supplementen. In drie afzonderlijke uitspraken - deze, deze en deze - werd wederom strijd met de Geneesmiddelenwet of de Claimsverordening van de Europese Unie geconstateerd. De drie klachten waren afkomstig van iemand die zichzelf omschreef als 'thuis in de orthomoleculaire wereld'. Onder de drie adverteerders maakte vooral een natuurgenezeres-distributeur het wel erg bont. In een onnavolgbaar betoog werden de Rain-producten aangeprezen om de lever te detoxen, dat arme orgaan dat vooral bij Lyme-patiënten "echt een bottle neck" zou zijn. De lever moet dan namelijk strijden tegen de Lyme-bacterie, zware metalen, medicijnen en straling. Maar toen de genezeres energetisch (?) een druppel (van een Rain-product, neem ik aan) op een cel van een Lyme-patiënt deed, bloeide de cel opeens op als een roos. De spininversie van de cel werd teruggedraaid en dat bleek uit een levend bloed analyse. Waarna nog een verhaal volgt over ene dr. Wright uit de USA (verbonden aan Rain overigens), diabetes, kanker, huidaandoeningen, vermoeidheid, migraine etc. Kortom, Rain Soul en Rain Core zijn bijna overal goed voor.

En toch heeft de voorzitter maar enkele regels nodig om ook deze uitlatingen als wettelijk verboden geneesmiddelenreclame af te keuren. Overtreding van het reclameverbod uit de Geneesmiddelenwet kan in theorie wordt bestraft met boetes oplopend tot 450.000 euro, maar erg veel prioriteit voor dit soort zaken lijkt de IGZ niet te hebben. Ook de andere twee klachten waren gegrond. De eerste betrof een nogal onsmakelijke reclame waarin een ex-kankerpatiënt een reeks gezondheidsclaims deed en bovendien beweerde dat dankzij de Rain-supplementen zijn grijzende haar weer zijn oorspronkelijke kleur terugkreeg. De gezondheidsclaims waren in strijd met de Europese Claimsverordening. Een ook de claims op een website gelieerd aan Rain International BV zelf vonden geen genade. Daar werden niet alleen alle gezondheidsclaims in strijd met de genoemde verordening verklaard, maar ook een voedingsclaim ("chlorella is een krachtige bron van...").

Al met al hebben de reclames voor Rain-supplementen dus geen beste score bij de Reclame Code Commissie. Vier klachten, allemaal gegrond. Het is alleen jammer dat de voorzitter na het vaststellen van wetsovertreding niet meer toekomt aan de vraag of de reclames ook misleidend zijn. Bij die vraag rust op Rain en zijn adverterende partners de bewijslast om aan te tonen dat van misleiding geen sprake is. Dat zou zomaar eens een te zware last kunnen zijn. Wie toch aan de zaden wil, kan beter eens beginnen in de lokale supermarkt. Diëtist Van Berkel wijst er terecht op dat een potje zwart komijnzaad daar minder dan een euro kost.

Noot

[1] De exacte samenstelling is een bedrijfsgeheim: "Leuk geprobeerd! De exacte samenstelling is in principe een geheime formule voor producten als Soul en Core. We kunnen het evenmin met je delen als dat jij het bekroonde recept van je grootmoeders chili kan geven."