Door Gwenny Cooman.

De lezers van dit tijdschrift zijn wellicht vertrouwd met de problematiek rond het onderwijs over de evolutietheorie. Voor wie voortgezette studies wil volgen, is de aanvaarding en beheersing van de wetenschappelijke methodologie van cruciaal belang. De rol van het onderwijs bij het aanleren van kritisch denken en bij het duidelijk en correct overbrengen van wetenschappelijke theorieën kan niet genoeg benadrukt worden.

Creationisme of Intelligent Design kan geenszins een verklaring bieden voor het ontstaan van soorten. Maar is dat überhaupt een issue in de scholen? Worden leerkrachten met vragen over de oorsprong en evolutie van het leven geconfronteerd, pakken ze er zelf mee uit of is het een randverschijnsel waar slechts een minderheid mee geconfronteerd wordt? We wandelden enkele schoolpoor ten binnen en spraken met leerkrachten biologie, zedenleer en godsdienst. Zo kwamen we tot enkele impressies uit het gemeenschaps- en vrij onderwijs in Oostende.

De evolutietheorie staat in de eindtermen van de derde graad middelbaar onderwijs. Als we terugblikken op onze eigen schoolgaande jeugd herinneren we ons geen woord over Darwin. Ofwel ligt dat aan ons, ofwel is er nu schijnbaar wat veranderd. In alle bezochte scholen komt - zij het vaak in amper zes lesuren in het zesde middelbaar - de evolutietheorie in de les biologie aan bod. Niet alleen de leerkrachten biologie snijden het onderwerp aan, ook in de lessen zedenleer en godsdienst komt het ter sprake. Sommige onderwijzers starten met een artikel van Prof. Braeckman, anderen met een tekst van de mormonen over het precieze tijdstip van de schepping, nog anderen hebben het over Darwins gouden idee of tonen ter situering de bekende spotprent van Darwin met apenlichaam. Gewoonlijk wordt ook verwezen naar de argumenten die creationisten gebruiken om de evolutietheorie te betwisten.

Meer dan eens kregen we te horen dat wetenschap nog op zoveel vragen het antwoord niet kan bieden. Dat betekent echter niet dat er een hiaat zou zijn dat gevuld moet worden door iets anders dan wetenschap. Ook bemerkten we dat de evolutietheorie in de lessen wetenschap kort en soms niet accuraat weergegeven wordt. Als leerkrachten biologie uitspraken doen zoals ‘in de natuur gebeurt niets voor niets’ of ‘de natuur zoekt alternatieven’, dan bevestigt dit dat er over de evolutietheorie vaak misverstanden of foute interpretaties kunnen ontstaan. Dat ‘zoeken’ doet een intentie vermoeden, als zou de natuur zoeken naar verandering, verbetering of vernieuwing. Evolutie is evenwel een blind proces, heeft geen doel voor ogen en zoekt dus geen oplossingen.

Creationisme vormt slechts zelden een knelpunt in de klas. Ook de leerkrachten ervaren zelden tegenstand. En als die er soms wel is, dan zijn het meestal moslimjongeren of Jehovagetuigen die de evolutietheorie verwerpen, omdat ze die als incompatibel met hun religieuze overtuigingen ervaren.

Opvallend is de gelijkaardige houding die zowat alle geïnterviewde leerkrachten aannemen wanneer leerlingen bezwaren uiten in verband met de evolutietheorie. Leerkrachten reiken de bewijzen en argumenten pro evolutie aan, en zijn van mening dat de leerling vervolgens voor zichzelf moet uitmaken wat hij/zij ermee aanvangt. Slechts één leerkracht durfde het scherper te stellen en meende dat in het wetenschappelijk onderricht de evolutietheorie wel wat sterker geprofi leerd mag worden. Een mening die we konden delen.

We kregen een specifi eke tip om zeker met een bepaalde leerkracht te praten. De tipgever - die ooit als leerling tijdens een klasgesprek het leven had beschreven als een gek spel van moleculen en toeval - herinnert zich de vreemde repliek van de leerkracht dat die moleculen wel eens door God zouden kunnen worden gestuurd. Helaas konden we de leraar niet op tijd contacteren.

Geen sensationele alarmsignalen in dit relaas dus. Iemand beschreef Oostende toevallig nog als een bastion van vrijdenkers. Misschien is het die wind die er alsnog het onderwijs voor onzin hoedt. Onze steekproef biedt uiteraard geen beeld van het onderwijs en de eventuele problematiek rond Darwin in België. Toch is duidelijk dat de evolutietheorie nog beter kan geduid worden in de klas. Feiten worden steevast braafj es opgesomd, maar op ideologische, ethische, politieke, religieuze en algemeen fi losofi sche implicaties van de theorie wordt niet ingegaan. Vaak omdat bij de leerkracht een duidelijke visie hierop ontbreekt.

Gwenny Cooman studeerde Vergelijkende Cultuurwetenschappen aan de Universiteit Gent en ontwierp een website over de controverse creationisme-evolutietheorie: www.evolutie-creationisme .be.

© Copyleft, artikel uit het tijdschrift "Wonder en is gheen Wonder", nr.2-2008, Skepp. Woordelijk kopiëren en distribueren van dit artikel is toegestaan in elke vorm, mits behoud van deze copyleft-noot.