Nog nooit een geest ontmoet zonder brein

29-07-2014

-

door
3 minuten
Leestijd:
In Filosofie Magazine las ik dat Duitse onderzoekers hebben aangetoond dat onze hersengolven kunnen worden omgezet in besturingscommando's. Maar wat stelt u zich voor bij, bijvoorbeeld, het besturen van een auto met uw gedachten? Nou, dat je de auto die op een paar honderd meter afstand langs je rijdt met een dwingende blik volgt terwijl je heel sterk wilt dat die naar rechts afbuigt. En jawel hoor, daar gaat-ie. Het zou een ware triomf van geest over stof zijn.

Maar zo gaat het niet. Wat de onderzoekers aantoonden, was dat je de elektronische waarneming van bepaalde hersenactiviteiten kunt koppelen aan een besturingssysteem. 

Dat gaat grofweg zo: u krijgt de opdracht om te denken aan uw oudste dochter. Dat geeft een bepaalde activiteit in uw hersenen die elektronisch waarneembaar is. Als uw denken aan 'gras' of 'kolenkit' of 'platina' precies dezelfde hersenactiviteit tot gevolg heeft, dan hebben we niks aan die oudste dochter. Maar als uw denken aan uw oudste dochter steeds diezelfde kenmerkende hersenactiviteit tot gevolg heeft, dan kunnen we die gebruiken als een signaal waarmee je andere elektronica in beweging kunt zetten.

Langs deze weg kun je 'denken aan oudste dochter' met een hoop stroompjes omzetten in het afbuigen van de auto naar rechts. De vraag is of je de auto nu bestuurt met je gedachten. Ik zie geen bezwaar tegen deze formulering, zolang u maar beseft dat het niet gaat met die barse blik en heel erg willen dat die auto afbuigt.

Elektronisch circuit

Dit is filosofie hoor, je hebt er niks aan, maar het is wel verhelderend als je eens tornt aan het 'met gedachten besturen van een auto'. Stel dat 'willen dat de auto naar rechts afbuigt' eveneens een kenmerkende hersenactiviteit veroorzaakt, die net zo bruikbaar is als 'oudste dochter'. Zijn we dan niet dichter gekomen bij besturen met gedachten?

Ik vind van niet, omdat het niet de inhoud van de gedachte is maar de aard van de opgewekte hersenactiviteit die de knopfunctie mogelijk maakt. Van de andere kant af redenerend zou je kunnen zeggen: hoe eenduidiger en scherper omlijnd die hersenactiviteit is, des te bruikbaarder is hij als knop die een elektronisch circuit in gang zet. Als je iemand met een hamer op zijn vingers slaat, krijg je een mooie scherpe piek in hersenactiviteit. En nu wordt ons bericht: 'wetenschappers tonen aan dat het mogelijk is een auto te besturen door de buurman met een hamer op zijn vingers te slaan'. En het is nog waar ook.

Om eens van heel dichtbij te ervaren wat gedachten zoal teweeg kunnen brengen, keren we terug naar ons eigen lichaam. En daar voltrekt zich het wonder dat we onmogelijk achtten bij de auto. Als we bij de auto 'naar rechts' dachten gebeurde er niks, tenzij onze hersenactiviteit werd doorgegeven via elektronica. Binnen ons eigen lichaam is die elektronica niet nodig. Dat wil zeggen: als ik mijn arm omhoog wil bewegen dan gaat hij omhoog! Zonder elektronica.

Boerenlullenvraag

Hoewel, wacht even, eigenlijk zit daar ook elektronica bij, want als de zenuwen die naar mijn armspieren lopen worden doorgesneden, dan kan ik willen tot ik een ons weeg, maar mijn arm gaat niet omhoog.

Kennelijk zijn er twee werelden. In de ene wereld wil je een beweging. En in die andere wereld vindt de beweging ook echt plaats. Maar niet altijd. De wil moet via het zenuwstelsel 'verbonden' zijn met de spieren, want zonder zenuwconnecties kun je een spier niet bereiken. De boerenlullenvraag is nu: hoe bereikt de wil het zenuwstelsel? Deze vraagt boort reeds eeuwen als een scherpe vinger in het achterste van de westerse filosofische traditie. Hangt er dan een geest 'boven' het brein?

Hedendaagse neurofysiologen lachen meewarig om deze suggestie. Want hiermee staan we weer midden in het dualisme van Descartes. Ze wijzen dat af als een historisch misverstand over Geest en Stof. Maar tot nog toe is er niemand in geslaagd die twee met elkaar in contact te brengen. Dit alles heeft er wel toe geleid dat grapjassen denken dat de geest het ook zonder hersenen wel zou redden. Maar ik heb nog nooit een geest ontmoet zonder brein. Wel breinen zonder geest.

overgenomen uit externe bron
Publicatiedatum
29-07-2014