Onder het grote publiek leeft het idee dat homeopathie kruidengeneeskunde is. Dat wordt in de hand gewerkt door middelen als Echinaforce (35 procent plantendelen) en de reclame voor homeopathische middelen die men bij de drogist kan krijgen. De rationalistische tegenstanders van de homeopathie zien deze veeleer als de leer der oneindige verdunningen. Dat kan niet werken en daarom is het absurd. Discussie gesloten. Zij begrijpen dan ook niet hoe wetenschappelijk opgeleide personen in de homeopathie kunnen geloven.

Volgens een voorzichtige schatting wordt wereldwijd jaarlijks 45 miljard euro uitgegeven aan alternatieve behandelwijzen, van homeopathie tot detoxtherapie, en van oorkaarsen tot cranio-sacraaltherapie. Het veld van wat ook wel eens “complementaire geneeskunde” wordt genoemd, is breed en divers. Edzard Ernst en Simon Singh schreven er een helder, kritisch en genuanceerd boek over en stelden het in Amsterdam voor aan het publiek op het jaarlijkse symposium van de Vereniging tegen de Kwakzalverij.

Van alle komische kwakzalverspraktijken is oorkaarstherapie misschien wel de meest lachwekkende. De reclame voor deze therapie, ook wel heel geleerd klinkend thermo-auriculaire therapie genoemd, beweert dat het gebruik oeroud is en door de Hopi-indianen in stand werd gehouden. Een oorkaarsbehandeling zou niet enkel oorsmeer verwijderen, maar ook allerlei gezondheidsklachten doen afnemen of zelfs genezen. De kaarsen worden onder meer verkocht door natuurgeneeskundigen, gezondheidstherapeuten, natuurtherapeuten, drogisterijen, natuurvoedingswinkels, schoonheidsinstituten en kapsalons. De behandeling zou gemakkelijk thuis uitvoerbaar zijn. Over de mogelijke risico’s, zoals brandwonden en erger, hoor je echter niets.

De 70-jarige Hawaiaanse Audrey Toguchi kreeg in 1998 van haar dokter te horen dat ze helemaal genezen was van een uitgezaaid gezwel in de longen. Twee weken ervoor had hij haar nog terminaal verklaard. Zijzelf beweerde te zijn genezen door toedoen van pater Damiaan. De katholieke kerk gaat bij een heiligverklaring niet over één nacht ijs. Wie iemand heilig wil laten verklaren, moet bewijzen dat de heilige in spe een wonder heeft veroorzaakt. Een hele batterij theologen en medici buigt zich over de vele aanvragen. Zo ook over Audreys spontane genezing, waardoor pater Damiaan uiteindelijk zal toetreden tot de galerij van heiligen. Tien jaar later erkent de Congregatie voor de Heiligenzaken deze genezing als een mirakel en daarmee kan Damiaan op het canon van heiligen worden geplaatst.

Een recente reportage van Panorama op Canvas toonde aan dat hierbij heel wat vragen kunnen worden gesteld. Waarom verdween de punctie van Audreys longen, die moet bewijzen dat ze ooit uitzaaiingen in de longen had? Is het niet vreemd dat er vier spontane genezingen voorkomen in het cliëntenbestand van haar dokter, terwijl maar één op 50.000 kankers spontaan verdwijnt? Waarom legt de Congregatie de oorspronkelijke verklaring van Audrey naast zich neer dat ze tot wel elf mensen bad om genezing, terwijl de procedure uitdrukkelijk vermeldt dat maar één persoon mag aanbeden worden?

Begin 2009 kregen veel mensen in België een brief van maar liefst acht bladzijden in de bus waarin te lezen stond hoe je door het slikken van twee pillen per dag tot het eind van je leven helder kan blijven zien. Bij mijn zoektocht naar gegevens over dit fantastische middel en andere middelen uit dezelfde hoek bezocht ik de websites van firma’s in België, het Verenigd Koninkrijk (hoofdzakelijk Engeland) en Nederland die voor deze middelen reclame maken en met de verkoop ervan grof geld verdienen. Verder keek ik naar de instanties die deze reclame zouden moeten reguleren, maar het in werkelijkheid niet kunnen. Meestal eindigde de zoektocht in Zwitserland.

Wat vooraf ging

In november 2009 was het wereldnieuws. Rom Houben, die al 23 jaar in vegetatieve status verkeerde na een ernstig verkeersongeval, werd drie jaar geleden onderzocht via de PET-scantechniek. Daaruit bleek dat in dat vegetatieve lichaam nog een grote mate van hersenactiviteit kon vastgesteld worden.

Sinds 2006 zijn gezondheidsclaims voor voedingsmiddelen en supplementen binnen de EU alleen toegelaten als ze wetenschappelijk gestaafd zijn. Beweringen over genezend vermogen zijn verboden, tenzij het gaat om geregistreerde medicijnen. Voor de homeopathie gelden die strikte regels echter niet. Een blunder van formaat van het Europees Parlement: waar duizenden supplementen uit de Europese apotheken verdwenen zijn wegens onvoldoende werkzaamheid, mogen producten waar niets in zit over de toonbalk gaan als medicijn, zonder enig bewijs van werking te moeten leveren.

HUMO pakte voor eindejaar (21 december 2010) opnieuw uit met het tweedelige dossier over de gevaren van gsm-straling. Dat schakelt nog een alarmistische versnelling hoger dan de vorige staaltjes hysterie uit 2006 en 2007. Zonder een zweem van wederwoord of tegensprekelijke debat springt Chris Vermeire op de complotmolen en verkoopt hij allerlei onheilspellende onzin over gsm-straling.

Er was heel wat aandacht toen we vorige zaterdag in Brussel met enkele tientallen massaal homeopathische middelen innamen, om aan te tonen dat er niets inzit.

Voor alle duidelijkheid. We dronken arsenicum en slangengif dat dertig keer na elkaar tienmaal verdund was in water. De uiteindelijke verdunningsfactor was dus gelijk aan een één gevolgd door dertig nullen.; Van het oorspronkelijke gif bleef zo weinig over, dat zo goed als zeker vrijwel niemand van ons ook maar één molecule van die stof heeft ingenomen. Zelfs als er een miljoen mensen hadden meegeslikt, zou dat wellicht niet het geval zijn geweest. Toch beweren homeopaten dat dergelijke extreem verdunde stoffen gebruik om mensen te genezen.

Johan Braeckman stelt dat homeopathie tegenover klassieke geneeskunde staat zoals het creationisme tegenover de evolutietheorie. Braeckman is hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Gent. Onlangs verscheen van hem een cd-box met hoorcolleges over Kritisch Denken.